ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΑΛΟΜΟΙΡΗΣ & ΕΘΝΙΚΟ ΩΔΕΙΟ

 

Έτος Μανώλη Καλομοίρη ανακηρύχθηκε το 2012, με σειρά εκδηλώσεων που τελούν υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού αφιερωμένων στον μεγάλο Έλληνα μουσουργό και συνθέτη, με την συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατό του. Και όμως, οι αναφορές στον μεγάλο συνθέτη στην ανελλήνιστη σημερινή παιδεία είναι ελάχιστες, και έτσι παραμένει άγνωστος στην πλειοψηφία των Ελλήνων.

Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1883 από γονείς καταγόμενους από την Σάμο. Σε νεαρή ηλικία βρέθηκε στην Αθήνα όπου μαζί με τις γυμνασιακές του σπουδές ξεκίνησε και συστηματικές σπουδές στο πιάνο. Το 1899 τον βρίσκει στην Κωνσταντινούπολη όπου τελειώνει το γυμνάσιο. Μετά από μια μικρή σύγκρουση με την οικογένειά του, καθώς η μητέρα του τον προόριζε για γιατρό, φεύγει για την Βιέννη όπου σπουδάζει πιάνο και ανώτερα θεωρητικά. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του και τον γάμο του με την Χαρίκλεια Παπαμόσχου (με την οποία θα αποκτήσει τρία παιδιά) πηγαίνει στο Χάρκοβο της Ρωσίας (1906-1910) όπου διδάσκει για ένα χρονικό διάστημα μέχρι να πάρει την απόφαση να εγκατασταθεί για πάντα στην Ελλάδα το 1910. Ο κορυφαίος μουσουργός πεθαίνει στην Αθήνα, το 1962, στο Στρατιωτικό Ναυτικό Νοσοκομείο. H κηδεία γίνεται δημοσία δαπάνη, στη Μητρόπολη Αθηνών και η ταφή στο A΄ Νεκροταφείο Αθηνών.

Η μουσική του σταδιοδρομία είναι πλούσια, καθώς και το έργο του. Η διαμονή του στο εξωτερικό θα τον φιλιώσει με τις τεχνικές συνθέσεως της Δύσης, ειδικότερα με αυτές των Γερμανών, Γάλλων, Ρώσων και Νορβηγών. Έθεσε βάσεις για συνεργασία και προώθηση της ελληνικής μουσικής σε Γαλλία, Γερμανία, Ρουμανία, Αλεξάνδρεια. Εκτός από συναυλίες παρέδιδε και διαλέξεις. Όταν εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα διορίζεται καθηγητής πιάνου και ανώτερων θεωρητικών στο Ωδείο Αθηνών. Επιδιώκει να εγκαθιδρύσει μια εθνική μουσική, βασισμένη στην σύνθεση της αγνής μουσικής παραδόσεως με το συγκερασμένο ευρωπαϊκό σύστημα.

Σκοπός του ήταν η δημιουργία μιας «εθνικής σχολής» στα πρότυπα αναλόγων κινημάτων από άλλες χώρες, η οποία θα συνδύαζε τον γερμανικό ρομαντισμό με ελληνικά μοτίβα. Παράλληλα, κατηγορούσε την Επτανησιακή Σχολή για «ιταλισμό» και για χρήση μη ελληνικών θεμάτων, δημιουργώντας ρήξη μεταξύ της Εθνικής και της Επτανησιακής Σχολής. Ακολούθησε μια πλούσια περίοδος μουσικής δημιουργίας όπου ο Καλομοίρης αντλεί τις εμπνεύσεις του από την δημοτική νεοελληνική ποίηση, κυρίως αυτή του Κωστή Παλαμά.

Το 1919 ίδρυσε το Ελληνικό Ωδείο(πολλές φορές παρέχοντας ο ίδιος δίδακτρα) που διηύθυνε μέχρι το 1926, όταν ίδρυσε το Εθνικό Ωδείο όπου διετέλεσε διευθυντής μέχρι το τέλος σχεδόν της ζωής του. Επίσης το 1919 διορίσθηκε γενικός Επιθεωρητής, Αρχιμουσικός, σε όλες τις στρατιωτικές μπάντες Αθηνών. Από τότε, όμως, παράλληλα με τη συνθετική του εργασία αναπτύσσει ένα τεράστιο παιδαγωγικό έργο σφραγίζοντας κάθε πτυχή της μουσικής ζωής του τόπου. Δέχτηκε πολλούς τίτλους και βραβεία μεταξύ των οποίων και η εκλογή του ως πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών (1919), και η εκλογή του ως μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Έρχεται σ’ επαφή με μεγάλες πνευματικές προσωπικότητες της εποχής του, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Άγγελος Σικελιανός και ο Νίκος Καζαντζάκης. Ορίζονται συμφωνικές συναυλίες με τα έργα του, όπου είναι παρόντες προσωπικότητες όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Ίων Δραγούμης. Το 1919 παίρνει μέρος στον Βαλκανικό Πόλεμο, όπου στο μέτωπο σχεδιάζει το δεύτερο μέρος της Συμφωνίας της Λεβεντιάς , «Το κοιμητήρι στην βουνοπλαγιά». Στην πρώτη εκτέλεση της Συμφωνίας της Λεβεντιάς στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, με αφορμή τον εορτασμό για την απελευθέρωση της Σμύρνης από τον ελληνικό στρατό, ο βασιλιάς Αλέξανδρος συγκινημένος παρασύρει το κοινό και παρακολουθούν όλοι όρθιοι το φινάλε. Η Μικρασιατική καταστροφή, είναι γεγονός που επηρεάζει βαθύτατα τον Καλομοίρη.

Μεγάλος θαυμαστής του Βάγκνερ, επισκέφτηκε το Μπαϋρόυτ ύστερα από πρόσκληση των εγγονών του Ριχάρδου Βάγκνερ, εναποθέτοντας δάφνινο στεφάνι που πήρε μαζί του από την Αθήνα, στον τάφο του μεγάλου συνθέτη.

Ηγήθηκε στην κηδεία του Βενιζέλου (για τον οποίο έτρεφε εκτίμηση), παρά την απαγόρευση, του μουσικού αγήματος στην κηδεία και υποχρεώνεται από το Παλάτι σε παραίτηση από τη θέση του Γενικού Επιθεωρητή των Στρατιωτικών Μουσικών.

Σήμερα τον σύλλογο Καλομοίρη επιβλέπει η εγγονή του, Χαρά. Από το 1997 υλοποιείται κάθε χρόνο στη Σάμο τους μήνες Ιούλιο-Αύγουστο φεστιβάλ ελληνικής τέχνης ((μουσική, χορός, ποίηση και ζωγραφική), υπό την αιγίδα τριών υπουργείων και της τοπικής αυτοδιοίκησης της Σάμου.

Συνθέσεις

Ο Μανώλης Καλομοίρης άφησε πίσω του πλούσιο και ποικίλο έργο, μεταξύ των οποίων όπερες, συμφωνικά έργα και ακόμη συνθέσεις μουσικής δωματίου, μπαλάντες, ενώ έχει μελοποιήσει πολλά ποιητικά κείμενα του Κωστή Παλαμά, του Άγγελου Σικελιανού, του Ιωάννη Γρυπάρη, του Διονύσιου Σολωμού κ.α.

Όπερες

  • «Πρωτομάστορας», σε λιμπρέτο του Ν. Καζαντζάκη 1915 βασισμένο στο δημοτικό ποίημα «Το γιοφύρι της Άρτας». Πρώτη παράσταση 11 Μαρτίου 1916, ηχογράφηση: 1990, Χατσατουριάν, Ορχήστρα Σοβιετικής Κινηματογραφίας.
  • «Το δαχτυλίδι της μάνας»: το δεύτερο μουσικοδραματικό έργο του Μανώλη Καλομοίρη, γράφτηκε το 1917 και επεξεργασία του έγινε το 1939. Ηχογράφηση: 1983, Δάρας, Φιλαρμονική Σόφιας. Ο συνθέτης το ονομάζει μουσικόδραμα σε τρία μέρη και είναι εμπνευσμένο από το ομώνυμο δράμα του Γιάννη Καμπύση. Το λιμπρέττο έγραψε ο ποιητής Γιώργος Στεφόπουλος, που υπογράφει ως Άγνης Ορφικός. Το σπαρτίτο του έργου εκδόθηκε το 1937 από τον εκδοτικό οίκο Γαϊτάνου και συνοδεύεται από εισαγωγικό σημείωμα του συνθέτη σχετικά με την ιστορία της δημιουργίας του έργου, την υπόθεση του έργου η οποία παρατίθεται όχι μόνο στην ελληνική αλλά και στην ιταλική, γαλλική και γερμανική γλώσσα). Σημειώνεται ότι το έργο αυτό είναι ένα από εκείνα που εκτελέστηκαν και εκτός Ελλάδας όπου το 1940 ανεβάστηκε στη Λαϊκή Όπερα του Βερολίνου.
  • «Ανατολή» (με βάση μονόπρακτο του Γ. Καμπύση 1945)
  • «Τα ξωτικά νερά» σε δικό του λιμπρέτο, βασισμένο σε ένα ποίημα του W. B. Yeats, 1950.
  • «Κωνσταντίνος Παλαιολόγος» (βασισμένο στο ομώνυμο έργο του Νίκου Καζαντζάκη. Πρόκειται για το τελευταίο έργο του Καλομοίρη που το ολοκλήρωσε το 1961, δύο περίπου χρόνια μετά τη δήλωσή του ότι εγκαταλείπει τη σύνθεση. Γράφει σχετικά στο ημερολόγιό του:
«29 του Σταυρού 1958
Απόψε κλείδωσα στο συρτάρι μου τα χειρόγραφα και τα σκίτσα του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Δεν νοιώθω πια τις δυνάμεις μου για να βγάλω πέρα ένα τέτοιο έργο. Στέρεψεν η παγά λαλέουσα. Και έπειτα, pourquoi et pour qui?»
(Μ. Καλομοίρης: Η ζωή μου και το έργο μου, σελ. 172. Εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1988)
Παραδίδοντας το τελευταίο του αυτό έργο το συνόδευσε με το παρακάτω κείμενο:
«…Πιστεύω πως μέσα στον Παλαιολόγο έκλεισα όλους τους ψαλμούς και τους χυμούς της γέρικης καρδιάς μου, σαν το παλιό δένδρο που, πριν φύγει για πάντα και γείρει τους κλώνους του να πέσει στη μαύρη γης, θέλει να ανθίσει μια τελευταία φορά και να χαρίσει στον κάμπο τη στερνή του ευωδία και τα τελευταία του φύλλα. Γι’ αυτό αντικρίζω τη μουσική του Παλαιολόγου με κάποιο δέος, ξέροντας πως είναι το στερνό μου τραγούδι…»
(Eφημερίδα «Το Βήμα», 1/7/2001, ένθετο «Το άλλο Βήμα», σ. 10)

Συμφωνικά έργα

  • «Συμφωνία της λεβεντιάς» (Ηχογραφήσεις: 1981 Φιδετζής/Φιλαρμονική Σόφιας, 1983 Καρύδης/Ορχήστρα Αυστριακής Ραδιοφωνίας) (γράφτηκε από το καλοκαίρι του 1918 ως το καλοκαίρι του 1920. Ο συνθέτης συνέλαβε τις πρώτες θεματικές εμπνεύσεις της συμφωνίας αυτής στα βουνά και τους κάμπους της Μακεδονίας και θέλησε να αποδώσει μουσικά τη συγκίνηση που ένοιωσε μπρος στην Ελληνική Λεβεντιά, σε όλες της τις εκδηλώσεις, στη χαρά της ζωής, στον πόλεμο, στο χορό, στην αγάπη, στο θάνατο.)
    • «Το Α΄ μέρος «Ηρωικά και Παθητικά» προσπαθεί να τραγουδήσει την ορμή της νιότης και τη χαρά του πάθους και της νίκης.
    • Το Β΄ μέρος «Το κοιμητήρι στη βουνοπλαγιά» έχει γραφτεί επάνω στο ακόλουθο πεζό ποίημα:
Πέρα στη βουνοπλαγιά βαθειά κοιμούνται τα παλληκάρια.
Τα νύχτια πουλιά πικρά τα μοιρολογάνε.
Καντήλια του τ’ αστέρια και νανούρισμά τους το δροσερό αεράκι,
Όμως επάνω τους η Δόξα αιώνιο στεφάνι πλέκει…
Πέρα στη βουνοπλαγιά βαρειά κοιμούνται τα παλληκάρια.

Με αυτό, ήθελε να μεταδώσει τη συγκίνηση που ένοιωσε ο συνθέτης, περνώντας μια νυχτιά από ένα απέριττο στρατιωτικό κοιμητήρι σε μια βουνοπλαγιά, κάπου κοντά στο Σκρα του μακεδονικού μετώπου του 1918.

    • Το Γ΄ μέρος «Σκέρτσο-γλέντι» προσπαθεί να δώσει την εικόνα μιας γιορτής των παλληκαριών αλλά που έχει μέσα κάπου κάπου και τον καημό και τη μοιρολατρεία τους.

Τούτ’ η γης που την πατούμε όλοι μέσα θε να μπούμε.

    • Το Δ΄ μέρος τα «Νικητήρια» βασίζεται επάνω στο γνωστό βυζαντινό ύμνο «Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα Νικητήρια» μαζί με τον οποίον πλέκεται συμφωνικά το ηρωικό θέμα του πρώτου μέρους.
Στον Κωστή Παλαμά τη Συμφωνία αυτή αφιερώνω.» [σημείωμα του συνθέτη]
  • «Συμφωνία των ανίδεων και των καλών ανθρώπων» (1931), (Ηχογράφηση1986: Φιδετζής/Ορχήστρα Βουλγαρικής Ραδιοφωνίας)
  • «Παλαμική Συμφωνία» (1956) (Ηχογράφηση 2007 Φιδετζής/Κρατική Ορχήστρα Αθηνών)
  • «Τρίπτυχο για Ορχήστρα» (1937) (Ηχογράφηση 2007 Φιδετζής/Κρατική Ορχήστρα Αθηνών)
  • «Μηνάς ο ρέμπελος κουρσάρος στο Αιγαίο» (1940),
  • Κοντσέρτο για πιάνο (1935),
  • Κοντσερτάκι για βιολί και ορχήστρα (1955) κ.ά.

Μουσική δωματίου

  • Τρίο για βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο (1921),
  • Σονάτα για βιολί και πιάνο (1948), κ.ά.

Έργα για πιάνο

  • «Για τα ελληνόπουλα» Σειρές Α΄, Β΄, Γ΄ (συνολικά 11 κομμάτια),
  • «Νυχτιάτικο» (1906/1908),
  • Μπαλάντες αρ.1-3, (1η σε μι ελάσσονα, 2η σε λα ύφεση μείζονα, 3η σε μι ύφεση ελάσσονα),
  • Πατινάδα (1907),
  • Ραψωδία αρ.1 (1921), Ραψωδία αρ.2 (1921),
  • Πρελούδια αρ. 1-5

Πηγές : kalomiris.gr, wikipedia

 

Επιμέλεια

 

Παρα Κελσος

 

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Lifehub

Το LifeHub είναι μία διαδικτυακή πλατφόρμα ενημέρωσης, πληροφόρησης, δικτύωσης και συνεργασίας με ανθρώπους που ενδιαφέρονται και αγαπούν το χώρο της ολιστικής θεραπευτικής. Μέσα από το LifeHub μπορείτε να επικοινωνήσετε τις ιδέες σας, να αντλήσετε πληροφόρηση από καταξιωμένους συνεργάτες στο χώρο, να βρείτε καλές πρακτικές για την καθημερινή σας ζωή, να εμπνευστείτε από ιστορίες επιτυχίας ή αποτυχίας, να γνωρίσετε ανθρώπους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, να παρευρεθείτε σε διάφορες εκδηλώσεις και σεμινάρια. Απολαύστε μια πηγή πλούσια σε πληροφορίες και άρθρα!

Προσθήκη σχολίου

Γράψτε ένα σχόλιο


CAPTCHA Image
Reload Image

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.