ART THERAPY ΩΡΑ ΓΙΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ

lifehub-art-therapy-12

 

ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΣ

 

Είναι η καταστροφικότητα, παραδόξως, που δημιουργεί την πραγματικότητα, όχι η πραγματικότητα που δημιουργεί την καταστροφικότητα.

Adam Phillips

 

Στατιστικά

Τα παρακάτω στατιστικά αφορούν την Μεγάλη Βρετανία και ιδιαίτερα τον χώρο της Σκωτίας την περίοδο 2012-2013. Πιστεύω ότι είναι πολύ δύσκολο να γνωρίζουμε τους ακριβείς αριθμούς για το πόσα παιδιά αυτοτραυματίζονται σήμερα μιας και είναι ένα πολύ προσωπικό θέμα που συχνά κρύβεται καλά από τα ίδια τα παιδιά λόγω «ντροπής» και φόβου. Κατά την γνώμη μου αυτό συμβαίνει λόγω του ότι ο αυτοτραυματισμός είναι κοινωνικά μη αποδεκτός (λόγο άγνοιας) έτσι οι νέοι και νέες που αυτοτραυματίζονται στιγματίζονται αρνητικά και λίγοι είναι αυτοί που  πραγματικά ασχολούνται με το πρόβλημα.

Ο αυτοτραυματισμός (self-harm) είναι ένα από τα πιο συζητημένα και ιδιαίτερα θέματα μεταξύ των νέων και ιδιαίτερα στην περίοδο της εφηβείας. Δάσκαλοι, γιατροί και γονείς προσπαθούν να μάθουν περισσότερα για το πώς αντιμετωπίζεται ο αυτοτραυματισμός και γιατί η νέα/νέος προτρέχει σε τέτοιου είδους διεξόδους.  Ένα στα δώδεκα παιδιά και έφηβοι λέγεται ότι αυτοτραυματίζονται. Τα τελευταία δέκα χρόνια το ποσοστό των παιδιών που χρησιμοποιούν τον αυτοτραυματισμό σαν τρόπο διαφυγής έχει αυξηθεί κατά 68%. Τον τελευταίο χρόνο μόνο, έχουν αυξηθεί οι εισαγωγές στα νοσοκομεία κατά 10% των νέων κάτω τον 25 ετών. Κατά την ηλικία των 25 ετών έχει παρατηρηθεί 77% αύξηση στον γυναικείο πληθυσμό,τα τελευταία δέκα χρόνια.

Ο πιο συνήθης τρόπος αυτοτραυματισμού είναι ο αυτοτραυματισμός των χεριών ή το πίσω μέρος των ποδιών με μαχαίρι ή με ξυράφι, αλλά υπάρχουν και άλλοι τρόποι όπως κάψιμο, δάγκωμα, χτύπημα κεφαλιού και η υπερβολική δόση χαπιών, αλκοόλ ή ναρκωτικών ουσιών. Η αιτία και ο λόγος του αυτοτραυματισμού διαφέρει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Οι πιο συνηθισμένοι λόγοι αυτοτραυματισμού είναι να τους βοηθήσει να αντιμετωπίσουν τα αρνητικά συναισθήματα, να αισθάνονται ότι έχουν τον έλεγχο ή να τιμωρήσουν τον εαυτό τους. Ακόμα ένας λόγος αυτοτραυματισμού μπορεί να είναι η ανακούφιση από καταπιεσμένα συναισθήματα τα οποία είναι συσσωρευμένα και είναι αδύνατον να εκφραστούν, κυρίως όταν κάποιος/α αισθάνεται απομονωμένος, θυμωμένος, ένοχος ή απελπισμένος.

Ορισμοί αυτοτραυματισμού

Ο Favazza (1998) ορίζει τον αυτοτραυματισμό σαν μία εσκεμμένη μη αυτοκτονική καταστροφή ιστών του σώματος ενός ανθρώπου.  Οι Walsh and Rosen (1998) προσθέτουν ότι ο αυτοτραυματισμός είναι μία «οικειοθελώς» σωματική βλάβη ενός ανθρώπου που διαφέρει και διακρίνεται από διάφορες πολιτισμικές πρακτικές αυτοτραυματισμού, όπως το piercing και το τατουάζ. Γενικά, ο αυτοτραυματισμός, θεωρείται σαν μία παθολογική έλλειψη κατανόησης, σεβασμού και συμπάθειας του εαυτού. Αυτοτραυματισμός, κατά την εικαστική θεραπεύτρια Camilla Hall υποδηλώνει μία σκόπιμη επίθεση στο σώμα (εαυτό), όχι με την πρόθεση του ανθρώπου να αυτοκτονήσει, αλλά να φέρει φανερά πάνω του/της τα εσωτερικά του/της τραύματα. Πολλοί γιατροί και νοσοκόμοι θεωρούν ότι ο αυτοτραυματισμός είναι μία κίνηση του ανθρώπου για να προκαλέσει την προσοχή των άλλων. Κατά την γνώμη μου, η κίνηση του αυτοτραυματισμού είναι ένα πολύ πιο σοβαρό ζήτημα και με το να λέμε ότι ο πάσχων αναζητάει προσοχή απλά επαναλαμβάνουμε το τραύμα χωρίς όμως να έχουμε ασχοληθεί σοβαρά με τον ασθενή.

Ο αυτοτραυματισμός είναι μία εκδήλωση διαφόρων συμπιεσμένων συναισθημάτων (οργής, πόνου, ντροπής και άγχους) όπου ο άνθρωπος την στιγμή που αυτοτραυματίζεται δεν έχει την ουσιώδη ηρεμία και συνείδηση να κατανοήσει την θέση στην οποία βρίσκεται και η μόνη διαφυγή για να ηρεμήσει είναι να αυτοτραυματιστεί. Άρα, μπορούμε να πούμε ότι ο αυτοτραυματισμός, είναι μία κίνηση απόγνωσης και ανακούφισης, την στιγμή που γίνεται. Ο πόνος συνήθως βρίσκετε πριν και μετά το γεγονός αυτό.

Θεωρητική Σκοπιά

Έχει παρατηρηθεί ότι τα περισσότερα παιδιά που αυτοτραυματίζονται, προέρχονται από ένα πολυσύνθετο αρνητικό οικογενειακό περιβάλλον, όπου συνήθως επικρατούν βιασμοί, εξαρτήσεις, αυτοκτονίες, πορνεία και εγκατάλειψη. Τα παιδιά που δέχονται επίθεση με οποιονδήποτε από τους παραπάνω τρόπους δεν έχουν την παραμικρή ασφάλεια και συνήθως αναπτύσσουν έναν λανθασμένο τρόπο αντίληψης της κοινωνίας και σαφώς μία λανθασμένη αντίληψη του προσωπικού τους εαυτού. Αυτό το γεγονός τους οδηγεί στο να απομακρυνθούν από ένα υγιές κοινωνικό πλαίσιο,  να κριθούν άσχημα καταλήγοντας σε ψυχιατρικές κλινικές και φυλακές, όπου θα έρθουν αντιμέτωποι με τον νόμο, θα στιγματοποιηθούν με διάφορες «ταμπέλες» και θα χορηγηθούν με αντιψυχιατρικά φάρμακα. Εκεί είναι σημαντικό οι νέοι/ες παράλληλα με την φαρμακευτική χορήγηση να ενταχθούν σε μία θεραπευτική ομάδα ή να τους χορηγηθεί ατομική θεραπεία με ψυχοδυναμική προσέγγιση, την οποία θα καταφέρουν να αναγνωρίσουν, να ενσωματώσουν και να δημιουργήσουν μία σταθερή και ειλικρινή σχέση με τον εαυτό τους και τους άλλους.

Μία πολύ χρήσιμη θεωρητική προσέγγιση είναι αυτή της Anna Freud (1946), όπου έγραψε για τον «μηχανισμό άμυνας»  που ονόμασε «ταύτιση με τον επιτιθέμενο». Ο συγκεκριμένος μηχανισμός άμυνας χρησιμοποιείται από τους ανθρώπους όπου έχουν βιώσει κάποιο ισχυρό τραύμα για να «προστατεύσουν τον εαυτό τους από την αποδιοργάνωση και το κακό».  Ο άνθρωπος σε αυτήν την περίπτωση (λόγω της τραυματικής εμπειρίας του) παίρνει τον ρόλο του προσώπου από το οποίο έχει φοβηθεί και μπαίνει σε μία διαδικασία να είναι αυτός ο οποίος/α θα προκαλέσει τον τρόμο και θα έχει την ηγεσία και την εξουσία των κινήσεων. Δηλαδή, αντί να είναι το αντικείμενο και δέκτης του τρόμου, αντιστρέφει την διαδικασία αυτή και μπαίνει στον ενεργητικό ρόλο του να προκαλέσει ο ίδιος τον τρόμο. Αυτή μπορεί να είναι και μία πιθανή εξήγηση του γιατί συχνά τα κακοποιημένα παιδιά μετατρέπονται σε βίαιους ενήλικες (Goleman 1989). Έτσι ο νέος/α έχοντας δεχτεί μία τραυματική επίθεση αποφασίζει (υποσυνείδητα) να μην ξαναβρεθεί σε μία τέτοια επίπονη εμπειρία και μεταμορφώνεται σε αυτόν ο οποίος θα προκαλέσει το τραύμα και έτσι προέρχεται ο αυτοτραυματισμός. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να διαχειριστεί το τραύμα του, και όταν βρίσκεται σε μία κατάσταση όπου συνήθως ο εαυτός επιτίθεται (εσωτερικά) στον εαυτό, «ταυτίζεται με το επιτιθέμενο» η μνήμη φέρει το τραύμα στην επιφάνεια και ο άνθρωπος αυτοτραυματίζεται. Όπως μου είπε και μία κοπέλα 20 ετών, «αυτοτραυματίζομαι γιατί με κάνει να νοιώθω καλύτερα»

Εικαστική Θεραπεία

Η εικαστική θεραπεία και οποιαδήποτε «μη λεκτική» θεραπευτική προσέγγιση βοηθά τον ασθενή να κατανοήσει εικονοποιώντας τα τραύματα του/της. Εύστοχα ο Van der kolk γράφει ότι «η οπτική εικόνα εμπεριέχει την σωματική μνήμη, η οποία (εικόνα) στέκει ως μαρτυρία καταγράφοντας την συναισθηματική εμπειρία του ανθρώπου».  Ο ασθενής βρίσκεται σε έναν ασφαλή δυνητικό χώρο όπου του δίνεται η ευκαιρία μέσω της θεραπευτικής διαδικασίας να αναγνωρίσει μαζί με τον θεραπευτή και να διακόψει την ανάγκη και την συνήθεια του να επαναλαμβάνει τις τραυματικές του εμπειρίες.

Συγκεκριμένα στον αυτοτραυματισμό η εικαστική θεραπεία μπορεί να λειτουργήσει σαν φάρμακο και ο ασθενής αντί να χρησιμοποιεί το «χέρι» του σαν έναν χώρο έκφρασης των δύσκολων συναισθημάτων να εκφραστεί πάνω σε μία επιφάνεια όπου δεν θα χρειαστεί να βλάψει τον εαυτό του. Το σώμα μεταφορικά μπορεί να μεταφραστεί σαν τον καμβά, το μαχαίρι σαν το πινέλο και το αίμα σαν το χρώμα. Είναι σημαντικό δουλεύοντας με τους συγκεκριμένους ανθρώπους να μπούμε σε μια διαδικασία παρατήρησης του πώς χρησιμοποιούν τα εικαστικά αντικείμενα. Είναι χρήσιμο  να είμαστε σίγουροι ότι αιχμηρά αντικείμενα όπως ψαλίδια, στυλό και μολύβια είναι μετρημένα και τους έχουν δοθεί με ασφάλεια έτσι ώστε να είμαστε σίγουροι ότι δεν θα τραυματίσουν τον εαυτό τους ή τον θεραπευτή τους. Η πολύπλοκη φύση της εικαστικής διαδικασίας, μέσα στο ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο, μπορεί να λειτουργήσει σε διάφορα επίπεδα ανοίγοντας και υποστηρίζοντας διάφορες γέφυρες μεταξύ της σκέψης και του σώματος, στις διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ του εαυτού και των άλλων καθώς και του παρελθόντος με το παρόν.

Η θεραπευτική διαδικασία θα φέρει τον θεραπευόμενο σε μία αληθινή κατανόηση του εαυτού του και πιθανά να καταφέρει να αντιστρέψει την «ταύτιση με τον επιτιθέμενο» και έτσι να εκφράσει τα συναισθήματά του με ασφάλεια χωρίς να χρειαστεί να αυτοτραυματιστεί. Ο θεραπευόμενος θα δυναμώσει εσωτερικά και έτσι θα τολμήσει να επιτεθεί, μεταφορικά, προς την πραγματική φιγούρα του επιτιθέμενου προστατεύοντας έτσι τον εαυτό του. Ο αυτοτραυματιστής θα πάψει πλέον να πληγώνει τον ίδιο του τον εαυτό και σιγά σιγά με την καινούρια εμπειρία που έχει θα ξεκινήσει να μιλάει και να αναζητάει υποστήριξη όταν τα τραύματα έρθουν στην επιφάνεια.

photo andrewtaustin

Favazza. A.R. 1998. The coming age of self-mutilation. Journal of Nervous and Mental Disease 186, 259-268.

Walsh, B.W and Rosen, P.  1998.  Self Mutilation: Theory, Research and Treatment. New York:Guilford press

Liebmann, M.  2008 . Art Therapy and Anger. London: Jessica Kingsley

Freud, A.  1946 . The Ego and The Mechanisms of Defence. New York: International Universities Press.

 

Πάνος Κούρτης

 

 

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Lifehub

Το LifeHub είναι μία διαδικτυακή πλατφόρμα ενημέρωσης, πληροφόρησης, δικτύωσης και συνεργασίας με ανθρώπους που ενδιαφέρονται και αγαπούν το χώρο της ολιστικής θεραπευτικής. Μέσα από το LifeHub μπορείτε να επικοινωνήσετε τις ιδέες σας, να αντλήσετε πληροφόρηση από καταξιωμένους συνεργάτες στο χώρο, να βρείτε καλές πρακτικές για την καθημερινή σας ζωή, να εμπνευστείτε από ιστορίες επιτυχίας ή αποτυχίας, να γνωρίσετε ανθρώπους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, να παρευρεθείτε σε διάφορες εκδηλώσεις και σεμινάρια. Απολαύστε μια πηγή πλούσια σε πληροφορίες και άρθρα!

Προσθήκη σχολίου

Γράψτε ένα σχόλιο