ART THERAPY

Η ΤΕΧΝΗ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΣΥΝΟΡΑ – ΑΦΑΣΙΑ

 

Η ΤΕΧΝΗ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΣΥΝΟΡΑ – ΑΦΑΣΙΑ

 

Η εικαστική θεραπεία όπως και οι άλλες θεραπείες που χρησιμοποιούν την τέχνη ως ένα ενδιάμεσο τρόπο επικοινωνίας μεταξύ του θεραπευτή και του θεραπευόμενου μπορούν να προσφέρουν μία έμπρακτη αλλαγή στην καθημερινή ζωή του θεραπευόμενου. Το αποτέλεσμα της δημιουργικής δραστηριότητας σε συνδυασμό με την σχέση που δημιουργείται μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου προσφέρει μία καινούργια εμπειρία που βιώνεται ταυτόχρονα και από τους δύο. Πιστεύω πως η δημιουργική διαδικασία είναι μία δραστηριότητα που μπορεί να εφαρμοστεί σε πολλά διαφορετικά επίπεδα. Ως γνωστό η τέχνη για να λειτουργήσει και να αναγνωριστεί δεν χρειάζεται σύνορα, διαβατήρια και ταυτότητες είναι μία κοινή διάλεκτος των ανθρώπων, που μπορεί να προσαρμοστεί σε όλες της ηλικίες, χώρες και καταστάσεις. Παράλληλα η εικαστική θεραπεία ερευνητικά προσφέρει μια ποιοτική διαδικασία όπου από το ειδικό και το άτομο οδηγούμαστε στο γενικό και στην ομάδα, και αυτό θα προσπαθήσουμε να διακρίνουμε σε αυτό το άρθρο.

Συγκεκριμένα  θα δούμε πώς η εικαστική θεραπεία λειτούργησε σαν μια γέφυρα επικοινωνίας για να αναγνωρίσουμε καλύτερα τις ανάγκες ενός ανθρώπου (75 ετών) που έχει διαγνωστεί με αφασία. Αφασία είναι μια διαταραχή της επικοινωνίας, η οποία επισημαίνεται εξαιτίας κάποιου τραυματισμού ή εγκεφαλικής βλάβης σε ένα ή περισσότερα μέρη στο τμήμα της γλώσσας του εγκεφάλου. Εμφανίζεται κυρίως σε ενήλικες και ιδιαίτερα σε ανθρώπους που έχουν υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο. Αφασία από το Α (στερητικό) και φασία, από το ρήμα φημί (λέγω, μιλάω) σημαίνει πως κάποιος πλέον δεν μπορεί να πει αυτό που θέλει, δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει το λόγο για να επικοινωνήσει. Εκτός από την αφασία μπορεί να προκληθεί και παράλυση ή και άλλα προβλήματα σχετικά με τις σωματικές κινήσεις του ανθρώπου. Είναι σημαντικό να πούμε ότι κάποιος που έχει διαγνωστεί με αφασία έχει ακέραιες νοητικές ικανότητες, αλλά δυσκολεύεται πολύ να χρησιμοποιήσει τον λόγο, πού είναι το κύριο μέσο του ανθρώπου για να επικοινωνήσει με το περιβάλλον του.

Το καλοκαίρι του 2014 συμμετείχα στο ερευνητικό πρόγραμμα «Εβδομάδα εντατικής επικοινωνίας για ανθρώπους με Αφασία» του Queen Margaret University στο Εδιμβούργο. Ο σκοπός του προγράμματος ήταν να αναγνωρίσουμε αν η εικαστική θεραπεία, η μουσικοθεραπεία και η λογοθεραπεία μπορούν να λειτουργήσουν σαν εναλλακτικοί τρόποι επικοινωνίας στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων που ζουν με αφασία. Η πιο συνηθισμένη θεραπευτική προσέγγιση για την αφασία είναι η λογοθεραπεία, στο συγκεκριμένο ερευνητικό πρόγραμμα, η εικαστική θεραπεία και η μουσικοθεραπεία λειτούργησαν σαν μία καινούργια πρόταση για να αναγνωρίσουμε διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης της αφασίας. Το πρόγραμμα κράτησε δύο εβδομάδες και πραγματοποιήθηκαν σύνολο 8 εικαστικές θεραπευτικές ομαδικές συνεδρίες. Μια θεραπευτική ομάδα μπορούμε να πούμε ότι είναι ένας κοινωνικός μικρόκοσμος όπου δίνεται η ευκαιρία στους θεραπευόμενους να δουλέψουν με τις διαπροσωπικές τους σχέσεις σε ένα ασφαλές περιβάλλον.

Έχοντας κατανοήσει λειτουργικά από πού προέρχεται και το πώς επηρεάζει σε πρακτικό επίπεδο τον άνθρωπο η αφασία, ο σκοπός τη εικαστικής θεραπείας είναι να αναγνωρίσει το πώς επηρεάζεται ο άνθρωπος σε συναισθηματικό και ψυχολογικό επίπεδο. Δηλαδή ο θεραπευόμενος να χρησιμοποιήσει την τέχνη με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορέσει να εκφράσει την ψυχολογική κατάστασή (συναισθηματική, σωματική και νοητική) στην οποία βρίσκεται και πρακτικά δεν μπορεί να εκφράσει μέσω του λόγου. Η αφασία, μπορεί να επηρεάσει τον άνθρωπο σε διάφορα επίπεδα. Έννοιες όπως απώλεια, αλλαγή και ανεξαρτησία είναι από τις σημαντικότερες καταστάσεις με τις οποίες πρέπει να συμφιλιωθεί και να προσαρμοστεί στην καινούργια του ζωή.

Η απώλεια της ομιλίας, της πρακτικής κοινωνικής ζωής σε συνδυασμό με την απώλεια της ανεξαρτησίας και την αλλαγή της ηλικίας μπορούν να οδηγήσουν τον άνθρωπο σε συμπτώματα θλίψης, κούρασης, διατροφικές αλλαγές, διαταραχές ύπνου, αρνητικές σκέψεις και σε χαμηλή αυτοεκτίμηση. Το άτομο δυσκολεύεται να επικοινωνήσει τις ανάγκες του και σε ένα βαθύτερο επίπεδο μπορεί να νιώθει απόγνωση, αποτυχία και θυμό με τον εαυτό του αλλά και με τους ανθρώπους που συναναστρέφεται. Ο Έρικ Έρικσον στα οκτώ ψυχολογικά στάδια ανάπτυξης, αναφέρει ότι ο άνθρωπος μετά την ηλικία των 65 βρίσκεται στην κατάσταση της ακεραιότητας έναντι της απόγνωσης. Συγκεκριμένα γράφει ότι οι ενήλικες της μεγάλης ηλικίας πρέπει να κοιτάξουν πίσω στην ζωή και να αισθανθούν την αίσθηση της πληρότητας. Η επιτυχία σε αυτό το στάδιο οδηγεί σε αισθήματα σοφίας και χαράς, ενώ η αποτυχία οδηγεί σε λύπη, πικρία και απόγνωση.

Ο Κέβιν, 75 ετών, ζει με αφασία τα τελευταία 3 χρόνια, μένει μαζί με την γυναίκα του Μαρία, έχει τρία παιδιά και δύο εγγόνια. Με τον Κέβιν κάναμε τρεις συνεδρίες, οι δύο ήταν ομαδικές με άλλα τέσσερα άτομα με αφασία, και η τρίτη ήταν μαζί με την γυναίκα του. Ένας δεύτερος στόχος του προγράμματος ήταν να ερευνήσουμε αν οι «επικοινωνιακοί σύντροφοι» (π.χ. σύζυγος, φίλος/η, συγγενείς κτλ) μπορούν να επωφεληθούν από την εικαστική θεραπεία. Έτσι αποφασίσαμε να προσφέρουμε συνεδρίες σε ζευγάρια. Τού άρεσε πολύ να ζωγραφίζει τοπία και να τα χρωματίζει με πράσινο χρώμα. Συνήθως περιέγραφε ένα τοπίο (βουνό) και μετά γέμιζε το εσωτερικό του με χρώμα. Στην εικαστική θεραπεία αυτή η τεχνική μας αφήνει να υποθέσουμε ότι ο θεραπευόμενος δίνει χρόνο στην σχέση του με την εικόνα και ότι έχει δημιουργήσει μία πρώτη θετική επαφή μαζί της. Ενδιαφέρον επίσης είχε ότι ο Κέβιν έπαιρνε όλο τον χρόνο της δημιουργικής διαδικασίας, περίπου 30 με 40 λεπτά, για να ζωγραφίσει, δεν βιαζόταν και φάνηκε εκ του αποτελέσματος ότι το να ζωγραφίζει ήταν κάτι που του άρεσε και απολάμβανε. Η εικαστική θεραπεύτρια Kathrine Killick γράφει ότι η αλληλεπίδραση της δημιουργικότητας είναι αυτή που χρειάζεται να αποκατασταθεί από την θεραπευτική σχέση. Ο Κέβιν εδώ φαίνεται να έχει βρει ένα ασφαλές μέρος όπου μπορεί να υπάρξει με ηρεμία, ασφάλεια και δημιουργικότητα.

Η γυναίκα του τον πίεζε αρκετά για να ζωγραφίσει, του έλεγε να δοκιμάσει και άλλα χρώματα και να κάνει πιο γρήγορα, ο Κέβιν παρέμενε ψύχραιμος και διακριτικά, πάντα με μία αίσθηση χιούμορ, συνέχιζε το έργο του. Χαρακτηριστικό είναι ότι η Μαρία στον ίδιο χρόνο ζωγράφιζε 3 ή 4 εικόνες δοκιμάζοντας διάφορα χρώματα αλλά πάντα με μια αίσθηση συγκαταβατικότητας και προσοχής να μην δημιουργήσει «χάος». Στην τελευταία εικόνα που δημιούργησε ο Κέβιν ζωγράφισε 5 χελώνες. Χρησιμοποίησε ακριβώς την ίδια τεχνική σχηματίζοντας περιγραφικά της χελώνες και μετά γέμισε μέσα το κενό με πράσινο χρώμα. Είναι σημαντικό να πούμε ότι όταν τελείωσε την εικόνα αυτή και φτάσαμε στην διαδικασία να την συζητήσουμε, ήταν πολύ δύσκολο να καταλάβουμε τι έχει ζωγραφίσει στην εικόνα. Προσπάθησε να μας το πει αλλά δυσκολευόταν πολύ, χρησιμοποίησε διάφορους ήχους και κινήσεις με τα χέρια για να μας εξηγήσει τι ζωγράφισε. Μετά από λίγο συνειδητοποιήσαμε ότι έχει ζωγραφίσει πέντε χελώνες, οι οποίες πηγαίνουν σε έναν συγκεκριμένο χώρο. Εκείνη την στιγμή συνειδητοποίησα ότι ο Κέβιν μας άφησε να καταλάβουμε μέσω της εικόνας ότι οι κινήσεις του και η διαδικασία έκφρασης ήταν σαφώς πιο αργή από την δικιά μας και της γυναίκας του.

Χαρακτηριστικό των χελωνών είναι η βραδύτητα του χρόνου και όχι η νοητική τους καθυστέρηση. Εδώ η θεραπευτική εικόνα αποκάλυψε μέσω του φανταστικού μια πραγματικότητα με την οποία ο «ασθενής» φάνηκε να είναι αρκετά συμφιλιωμένος. Η εικόνα αυτή έδειξε σε εμάς αλλά και στην  σύζυγό του ότι ο «χρόνος» είναι ένα σημαντικό γεγονός στη καθημερινή κατάσταση του ανθρώπου που ζει με αφασία. Πιθανά να ήταν μια πρόσκληση προς τη γυναίκα του να κατανοήσει ότι ο ίδιος είχε ανάγκη από περισσότερο χρόνο.

Κλείνοντας, με αυτή τη περίπτωση (case study) μπορούμε να καταλάβουμε πώς από το ειδικό και από έναν άνθρωπο μπορούμε να πάμε στο γενικό και να κοιτάξουμε το σύνολο των ανθρώπων που έχουν αφασία. Ο «χρόνος» σαν θεματική κατέχει ένα σημαντικό ρόλο στην ζωή του ανθρώπου που ζει με αφασία καθώς και των επικοινωνιακών συντρόφων τους και αυτό βγήκε ξεκάθαρα στην εικαστική θεραπεία.

 

Πάνος Κούρτης

 

 

Για περισσότερες πληροφορίες για την αφασία ανατρέξτε εδώ: http://www.afasie.nl/aphasia/pdf/7/brochure1.pdf.

photo xamogelucky

 

 

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

ΠΑΝΟΣ ΚΟΥΡΤΗΣ

Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας
MSG Εικαστικός Ψυχοθεραπευτής

ΘΕΡΑΠΕΙΑ
• Ατομικές θεραπείες συμβουλευτικής
• Ομαδικές θεραπείες συμβουλευτικής

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
• Εκπαιδευτικός κύκλος για εισαγωγή στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα της εικαστικής ψυχοθεραπείας. Σε επικοινωνία με το Queen Margaret University του Εδιμβούργου.
• Εκμάθηση εναλλακτικών μεθόδων επικοινωνίας για άτομα που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού και για τις οικογένειές τους.

ΕΝΕΡΓΟ ΜΕΛΟΣ
 Βρετανικών Εικαστικών Θεραπευτών
 HCPC
 Ελληνκή εταιρία συμβουλευτικής

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
697 4593 968
panoscourtis@yahoo.com

Προσθήκη σχολίου

Γράψτε ένα σχόλιο


CAPTCHA Image
Reload Image

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.