ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ – ΜΕΡΟΣ Β’

lifehub-anthropos-filosofia-34

 

ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ – ΜΕΡΟΣ Β’

ΕΚΛΕΚΤΙΚΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

Ο Εκλεκτισμός ήταν μια φιλοσοφική τάση που προσπαθεί να συμβιβάσει τα ορθότερα στοιχεία των μεγάλων θεωριών. Εκλεκτικοί ήταν ο Παναίτιος ο Ρόδιος, ο Ποσειδώνιος, ο Φίλων ο Λαρισαίος κ.ά.

Μας δίδεται, ίσως, η ευκαιρία να θυμηθούμε την Παλαιά Διαθήκη που λέει ότι:

– «και οι πιστοί εν αγάπη προσμενούσιν αυτώ, ότι χάρις και έλεος εν τοις οσίοις αυτού, και επισκοπή εν τοις εκλεκτοίς αυτού» (Σοφ. Σολ. 3, 9).

– «δοθήσεται γαρ αυτώ της πίστεως χάρις εκλεκτή» (Σοφ. Σολ. 3, 14).

– «μία εστί περιστερά μου, τελεία μου, μία εστί τη μητρί αυτής, εκλεκτή τη τεκούση αυτήν … τις αύτη η εκκύπτουσα ωσεί όρθρος, καλή ως σελήνη, εκλεκτή ως ο ήλιος, θάμβος ως τεταγμέναι» (Άσμα Ασμάτων 6, 9-10).

– «χειρ εκλεκτών κρατήσει ευχερώς, δόλιοι δε έσονται εν προνομή» (Παρ. Σολ. 12, 24). κλπ

 

ΕΛΕΑΤΑΙ = ΕΛΕΑΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

Κατ’ αρχάς «Ελεάται» ήταν μία ονομασία για τρεις φιλοσόφους του 5ου π.Χ. αι., που κατάγονταν από την Ελέα της κάτω Ιταλίας. Αυτοί ήταν οι : Παρμενίδης, Μέλισσος και Ζήνων (ίδε ονόματα). Βασίστηκαν γενικά στις κατακτήσεις της ελληνικής κοσμολογίας, τόσο στην ιωνική της μορφή όσο και στη δωρική. Υποστήριζαν ότι η πραγματικότητα είναι αμετάβλητη και άφθαρτη. Η φιλοσοφία τους επηρέασε πολλούς σοφιστές της κλασικής εποχής.

Ποια ήταν λοιπόν η βασική θεωρία των Ελεατών; Το αμετάβλητον και άφθαρτον της πραγματικότητος;

Η αμεταβλητότητα, ως γνωστόν, είναι η ιδιότητα που χαρακτηρίζει τα μεγέθη, τις εξισώσεις, τους νόμους, που μένουν αμετάβλητοι ή, όταν μεταβάλλονται, να μιλάμε πλέον για το σύστημα των συντεταγμένων και τον χρόνο.

Τι σημαίνει, όμως, ο όρος «αμετάβλητον»; Δεν έχει την ίδια σημασία με τον όρο «αμετάθετος», «αμετάστρεπτος» ή «αναλλοίωτος» ;

Ας ανοίξουμε τώρα την Παλαιά Διαθήκη να διαβάσουμε:

– «κατά παν αμετάθετος» (Γ΄ Μακκ. 5, 1).

– «του δε αμεταθέτου λογισμού μεγάλως διεψευσμένως» (Γ΄ Μακκ. 12).

Ερχόμενοι, τώρα, στην Ελεατική Σχολή είναι γνωστόν, ότι στην σχολή αυτή ανήκαν ο Ξενοφάνης, ο Παρμενίδης, ο Ζήνων και ο Σάμιος Μέλισσος. Τελευταίοι χρονολογικά αντιπρόσωποί της είναι ο Γοργίας και ο Πρόδικος, σοφιστές και οι δύο. Την επωνυμία της την πήρε η σχολή από την πόλη της Κάτω Ιταλίας Ελέα. Η ονομασία «Ελεατική Σχολή» υπάρχει ήδη στον Πλάτωνα (Σοφιστής). Ο Διογένης ο Λαέρτιος περιλαμβάνει τους Ελεάτες στην ιταλική σχολή κατ’ αντίθεση προς την ιωνική. Η παράδοση θεωρεί αρχηγό της ελεατικής σχολής τον Ξενοφάνη (570-475), αλλά η νεότερη έρευνα δεν νομίζει πως ο Ξενοφάνης ασχολήθηκε συστηματικά με τη φιλοσοφία. Απλώς έβαλε στα ποιήματά του φιλοσοφικές αντιλήψεις και προχωρεί ως το σημείο να διαγνώσει πως στον κόσμο υπάρχει μια ενιαία θεϊκή αρχή.

Νέο δρόμο στη φιλοσοφία άνοιξε ο Παρμενίδης (540-470 π.Χ.), που έχει τοποθέτηση αντίθετη προς των Πυθαγορείων και των Μιλησίων. Πρώτος αυτός μιλάει, όχι για τα όντα, όπως ο Αναξίμανδρος, αλλά για το ον. Συμπεραίνει πως το ον είναι ακίνητο, αμετάβλητο, χωρίς αρχή και τέλος, όμοιο με τον εαυτό του, πεπερασμένο και με σχήμα σφαίρας. Τον ον αποκαλύπτεται με το λόγο και τη νόηση, ενώ ο κόσμος των φαινομένων είναι απατηλός και έχει συντεθεί από δύο στοιχεία, το φως και τη νύχτα. Το φως αντιστοιχεί με το θερμό στοιχείο του Αναξίμανδρου, η νύχτα με το ψυχρό. Ο κόσμος έχει σχήμα σφαίρας, που στο κέντρο της είναι εγκατεστημένη η Ανάγκη, που ο Παρμενίδης τη χαρακτηρίζει δαίμονα. Αυτή δημιούργησε τον Έρωτα και επιστατεί στη μίξη του αρσενικού με το θηλυκό στοιχείο, από την οποία παράγεται ο κόσμος της γένεσης και της φθοράς. Το σφαιρικό σύμπαν διαιρείται σε αλλεπάλληλες στεφάνες (ζώνες), που μερικές είναι γεμάτες φωτιά, άλλες φλόγα κι άλλες από το σκοτεινό στοιχείο της νύχτας. Πρώτος ο Παρμενίδης χώρισε το μεταφυσικό κόσμο από το φαινομενικό κόσμο των αισθήσεων. Διατύπωσε τις διδασκαλίες του με έμμετρο ποιητικό λόγο και το ύφος του είναι αποκαλυπτικό και μυστηριακό. Ο μυθολογικός κόσμος υποχωρεί, πάντως, μπροστά στον κόσμο της νόησης. Από την άποψη αυτή, ο Παρμενίδης είναι πρόδρομος της πλατωνικής ιδεοκρατίας κι όλης της μεταφυσικής φιλοσοφίας. Και είναι εκείνος που καθιέρωσε τη λογοκρατική και διαλεκτική διαπραγμάτευση των προβλημάτων, που έρχεται να αναπτύξει συστηματικά ο μαθητής του Ζήνων ο Ελεάτης.

Ο Ξενοφάνης αποτελεί την πρώτη γενεά της ελεατικής σχολής, ο Περμενίδης τη δεύτερη, ο Ζήνων με τον Μέλισσο την τρίτη. Ο Ζήνων ήταν κατά 25 χρόνια πιο νέος από τον Παρμενίδη και θέλησε να υπερασπίσει τις γνώμες του δασκάλου του, δείχνοντας πως κάθε αντίθετη προς αυτές άποψη μας οδηγεί σε αντιφατικά συμπεράσματα. Αποδείκνυε δηλαδή πως αν δεχθεί κανείς πως τα όντα είναι πολλά, πως βρίσκονται σε κίνηση, πως υπάρχει χώρος, πέφτει σε λογικές αντιφάσεις. Αν δεχθούμε πως υπάρχουν πολλά όντα, θ’ αναγκαστούμε να δεχθούμε πως το σύμπαν είναι μαζί και πεπερασμένο και άπειρο. Αν δεχθούμε πως υπάρχει χώρος, θα πρέπει να δεχθούμε πως υπάρχει κι άλλος χώρος όπου μπορεί να τοποθετηθεί ο πρώτος και ούτω καθεξής. Η κίνηση δεν μπορεί να έχει αρχή και ο γρήγορος στα πόδια Αχιλλέας δεν μπορεί να φτάσει τη χελώνα που προπορεύεται έστω και λίγο, γιατί πρέπει, για να τη φτάσει, να διανύσει τη μισή απόσταση που τον χωρίζει απ’ αυτήν, τη μισή της μισής και ούτω καθεξής.

Με τις αναλύσεις του αυτές, ο Ζήνων έγινε ο πρόδρομος της θεωρίας περί απειροστών και της θεωρίας της σχετικότητος. Για τον Ζήνωνα, το πρόβλημα του καθορισμού της ουσίας της πραγματικότητας μένει άλυτο. Δέχεται ως πρώτη αρχή την ενιαία ουσία του Παρμενίδη, παρατηρεί όμως πως αυτή η ενιαία αρχή αφήνεται σε πλήρη αοριστία. Γι’ αυτό δεν μπορούμε, ξεκινώντας απ’ αυτό, να προσδιορίσουμε τα όντα. Με την αποδοχή του όντως ως ακαθορίστου, ο Ζήνων προετοίμαζε τις δοξασίες του Γοργία, που είπε αργότερα πως δεν μπορούμε να κάνουμε κανένα καθορισμό σχετικά με το όντως ων. Ο Σάμος ναύαρχος Μέλισσος, νεότερος από τον Ζήνωνα κατά περίπου δέκα χρόνια, προσπάθησε να βγει από την αρνητική αοριστία. Πρώτος ο Μέλισσος εκφράζει την ιδέα πως οι μεταβολές που διαπιστώνουν οι ανθρώπινες αισθήσεις ανήκουν στην περιοχή της φαινομενικότητας. «Αν είναι πραγματική μια τέτοια μεταβολή –λέει– αυτό σημαίνει πως το ων χάθηκε και πως έχει δημιουργηθεί κάτι από το μηδέν. Σύμφωνα με τις σκέψεις αυτές, αν δεχθούμε πως υπάρχουν πολλά όντα πρέπει να έχουν τα ίδια γνωρίσματα που έχει και το ένα». Η θεωρία των αναλλοίωτων οντολογικών ειδών καθιστά τον Μέλισσο τον αμεσότερο πρόδρομο της θεωρίας του Πλάτωνα περί ιδεών.

Τις έσχατες αρνητικές ακολουθίες της ελεατικής σχολής εκφράζει ο σοφιστής Γοργίας, που αρνήθηκε την ύπαρξη του όντως και κάθε δυνατότητα να γνωρίσουμε με λεκτική ανακοίνωση την οντολογική πραγματικότητα. Όμοια αρνητικά συμπεράσματα είχε διατυπώσει και ο σοφιστής Αντιφών στο πρώτο βιβλίο τού έργου του Αλήθεια. Στα χρόνια που ακολούθησαν τον 5ο αιώνα π.Χ., η ελεατική φιλοσοφία δεν είχε πια κανέναν αντιπρόσωπο. Οι κυριότερες ιδέες της συγχωνεύθηκαν στην πλατωνική φιλοσοφία. Ο Πλάτων, στους διαλόγους του Παρμενίδης και Σοφιστής μιλάει εκτενώς για τους Ελεάτες κι εκθέτει πολλές από τις απόψεις τους. Πολύτιμη συνεισφορά των Ελεατών είναι ότι καταπολέμησαν τον μυθολογικό ανθρωπομορφισμό, χώρισαν τη μεταφυσική από τη λογική, έθεσαν τα θεμέλια της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας, αλλά και, με την κριτική ανάλυση του Ζήνωνα, βοήθησαν στη διατύπωση των νεότερων μαθηματικών και φιλοσοφικών θεωριών

Κοντολογίς, η Ελεατική Σχολή ήτο μία Αρχαία ελληνική φιλοσοφική σχολή, που ιδρύθηκε στην Ελέα της Μεγάλης Ελλάδας στη Ν. Ιταλία, από τον Ξενοφάνη τον Κολοφώνιο. Οι εκπρόσωποι αυτής της σχολής, μεταξύ άλλων αρνούνταν την ύπαρξη πολλών ανθρωπόμορφων θεών, και δέχονταν την ύπαρξη μιας μόνο υπέρτατης δύναμης, ενός θεού. Κύριοι εκπρόσωποί της ήταν ο Παρμενίδης, ο Ζήνων και ο Μέλισσος ο Σάμιος. Οι αντιλήψεις της Ελεατικής Σχολής επηρέασαν τη σκέψη πολλών σπουδαίων φιλοσόφων, όπως του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη.

ΒΕΒΑΙΩΣ η Αγία Γραφή, όπως και οι Ελεάτες, δεν δέχεται την ύπαρξη πολλών θεών, αλλά μονάχα του ενός και αληθινού Θεού, που είναι η υπερτάτη δύναμις και εξουσιάζει τον κόσμο. Ασφαλώς και ο άνθρωπος επλάσθη κατ’ εικόνα και ομοίωσιν του Θεού (Γεν. 1, 26), έστω και αν ορισμένοι παρερμήνευσαν το συγκεκριμένο χωρίον της Γενέσεως, που λέει επί λέξει τα εξής: «και είπεν ο Θεός ποιήσωμεν άνθρωπον κατ’ εικόνα ημετέραν και καθ’ ομοίωσιν, και αρχέτωσαν των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών του ουρανού και των κτηνών και πάσης της γης και πάντων των ερπετών των ερπόντων επί της γης. Και εποίησεν ο Θεός τον άνθρωπον, κατ’ εικόνα Θεού» (Γεν. 1, 26).

Η παρερμηνεία του ως άνω χωρίου της Παλαιάς Διαθήκης έγκειται στο γεγονός ότι ορισμένοι θέλουν την Αγία Γραφή να πιστεύει κι αυτή σε πολλούς ανθρωπόμορφους θεούς, ενώ, όπως υποστηρίζουν όλοι σχεδόν οι θεολόγοι, ο πληθυντικός που χρησιμοποιεί ο βιβλικός συγγραφεύς («ποιήσωμεν άνθρωπον» και όχι «ποιήσω άνθρωπον») αφορά στην τριαδική προσωπικότητα του Θεού (Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα), όπως τουλάχιστον την εβίωσαν οι άνθρωποι κατά την εμφάνισιν της Αγίας Τριάδος εις την Βάπτισιν του Κυρίου και την οποίαν (τριαδικήν υπόστασιν του Θεού) με θέρμην υπεστήριξαν οι Πατέρες της Εκκλησίας μας κατά την πρώτην και δευτέραν Οικουμενικήν Σύνοδον.

……… ΣΥΝΕΧΙZETAI…………

photo 49lyk-athin.att.sch.gr

 

ΠΗΓΕΣ:

Βασική πηγή για την αλίευση των παραπάνω στοιχείων των φιλοσοφικών σχολών είναι διάφορες ελληνικές εγκυκλοπαίδειες, με κύρια έμφαση στην «Δομή» ή την «Τομή gold», τα πάσης φύσεως βιβλία και περιοδικά και, ασφαλώς το προσωπικό αρχείο Άγγελου Π. Σακκέτου, ενώ οι βιβλικές παραπομπές είναι από την Αγία Γραφή (Παλαιά και Καινή Διαθήκη).

(Από το δίτομο έργο του Άγγελου Π. Σακκέτου: «Χριστιανικός Ελληνισμός»)

 

Σπάνιες Γαίες

 

 

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Lifehub

Το LifeHub είναι μία διαδικτυακή πλατφόρμα ενημέρωσης, πληροφόρησης, δικτύωσης και συνεργασίας με ανθρώπους που ενδιαφέρονται και αγαπούν το χώρο της ολιστικής θεραπευτικής. Μέσα από το LifeHub μπορείτε να επικοινωνήσετε τις ιδέες σας, να αντλήσετε πληροφόρηση από καταξιωμένους συνεργάτες στο χώρο, να βρείτε καλές πρακτικές για την καθημερινή σας ζωή, να εμπνευστείτε από ιστορίες επιτυχίας ή αποτυχίας, να γνωρίσετε ανθρώπους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, να παρευρεθείτε σε διάφορες εκδηλώσεις και σεμινάρια. Απολαύστε μια πηγή πλούσια σε πληροφορίες και άρθρα!

Προσθήκη σχολίου

Γράψτε ένα σχόλιο