ΒΟΤΑΝΑ ΩΡΑ ΓΙΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

ΣΑΛΕΠΙ Ή ΣΕΡΝΙΚΟΒΟΤΑΝΟ Ή ΟΡΧΙΔΕΑ

 

ΣΑΛΕΠΙ Ή ΣΕΡΝΙΚΟΒΟΤΑΝΟ Ή ΟΡΧΙΔΕΑ

 

Το όνομα του φυτού συνδέεται άρρηκτα μ’ αυτό το οποίο ηχητικά μας προϊδεάζει, δηλαδή με τους όρχεις του ανδρός. Το δε υστερόθεμα, δηλαδή το –δεα, προέρχεται μάλλον απ’ το –θέα, όπου λόγω τ, δ, θ μετατρέπεται το θήτα σε δέλτα και έτσι προκύπτει από το θέα- δέα. Άρα λοιπόν μπορούμε να πούμε ότι ορχιδέα σημαίνει η θέα των όρχεων. Τα φυτά αυτά, τα οποία οι περισσότεροι θεωρούν ότι είναι εξωτικά, ευδοκιμούν σε όλες τις περιοχές της χώρας μας. Παρέχουν δε εκλεκτότατη τροφή, το σαλέπι

Η λατινική ονομασία, είναι εκλατινισμός του Ελληνικού ονόματος, δηλαδή Orchidaceae  και μ’ αυτήν την εκλατινισμένη Ελληνική ονομασία η Ορχιδέα είναι γνωστή σε διεθνές επίπεδο. Orchidaceae είναι η λεγόμενη επιστημονική ονομασία της οικογένειας αλλά και του φυτού της Ορχιδέας. Πράγματι, αν καταφέρουμε να εξάγουμε απ’ την Γη ένα ακέραιο φυτό τότε θα διαπιστώσουμε ότι αντί για ρίζα φέρει δύο περίπου ισομεγέθεις κονδύλους, οι οποίοι μοιάζουν με όρχεις. Βέβαια δεν έχουν όλα τα φυτά της οικογένειας των Ορχεϊδών, κονδυλώδη ριζώματα που να μοιάζουν με όρχεις, όμως τα φυτά που έχουν αυτούς τους όρχεις είναι τα τυπικά της οικογένειας.

Το φυτό φέρει ριζικό σύστημα το οποίο χαρακτηρίζεται απ’ την ύπαρξη δύο κονδύλων που μοιάζουν με όρχεις. Σε κάποιες περιπτώσεις το σχήμα των δύο αυτών κονδύλων μπορεί να είναι σφαιρικό, ενώ κάποτε μπορεί να είναι και παλμοειδές. Ο ένας απ’ τους δύο κονδύλους είναι σπογγώδης ρικνός και μαραμένος, ως ένα κενό σακίδιο. Απ’ αυτόν βλασταίνει ο ανθοφόρος βλαστός.

Ο άλλος κόνδυλος είναι σαρκώδης, συμπαγής , στιλπνός και λείος  και προέρχεται όπως και ο ανθοφόρος βλαστός απ’ τον προηγούμενο. Ο κόνδυλος αυτός φέρει εις το άνω μέρος του οφθαλμόν, απ’ την ανάπτυξη του οποίου τον επόμενο χρόνο προέρχεται το καινούργιο φυτό.

Ο Διοσκουρίδης μάλιστα αναφέρει ότι ο συμπαγής και ευτραφής κόνδυλος είναι ο αρρενογόνος, ενώ ο μαραμένος είναι ο θηλυγόνος « και περί ταύτης δε ιστορείται την μεν μείζονα ρίζαν, υπό ανδρών εσθιομένην, αρρενογόνον είναι, την δε ελάττονα υπό γυναικών θηλυγόνον.»

Πράγμα το οποίο είναι και εύλογο αν σκεφτούμε ότι ένας εκ των δύο κονδύλων, ο μαραμένος, είναι αυτός ο οποίος έχει γεννήσει τον ανθοφόρο βλαστό και τον καινούριο κόνδυλο, άρα προσομοιάζει με την μήτρα και την θηλυκή φύση. Αντίθετα ο άλλος συγκεντρώνει ενέργεια προκειμένου να επιβιώσει το φυτό κατά την διάρκεια του χειμώνα, γι’ αυτό είναι ευτραφής και λείος άρα έχει μέσα του κάτι απ’ την άμυνα του φυτού για την επιβίωση, πράγμα που μας παραπέμπει στην αρσενική φύση.

Η ονομασία «ορχιδέα» προέρχεται από την ομοιότητα της κονδυλώδους ρίζας του φυτού στα αρσενικά γεννητικά όργανα μια εμπειρική ονομασία που φαίνεται να ισχύει και για την αραβική ονομασία sahlab (από την αραβική φράση khuṣy al-thaʽlab = όρχεις αλεπούς) από όπου προέκυψε και η ονομασία σαλέπι. Αν και το σαλέπι αναφέρεται κατά βάσιν στο αλεύρι που παρασκευάζεται από τους αποξηραμένους κονδύλους του φυτού, οι δύο όροι σήμερα σχεδόν ταυτίζονται. Τέλος, η ονομασία σερνικοβότανο προέρχεται από τις αφροδισιακές ιδιότητες που αποδίδονται στη ρίζα  και αναφέρονται και από τους Θεόφραστο και Διοσκουρίδη, αλλά ακόμη περισσότερο από τη λαϊκή δοξασία σύμφωνα με την οποία ο πατέρας κατανάλωνε τον ευτραφή κόνδυλο της ορχιδέας για να γεννηθεί αρσενικό παιδί.

Η ελληνική μυθολογία θέλει τον Όρχι γιο Σατύρου και Νύμφης, να μεταμορφώνεται χαριστικά σε ορχιδέα όταν προσέβαλε (ή σκότωσε) μια Βακχική Ιέρεια. Στην Αρχαία Ρώμη επίσης παρασκεύαζαν ροφήματα και ποτά από τη ρίζα της ορχιδέας, τα οποία μάλιστα ονόμαζαν σατύρια ή πριάπισκα (satyrion, priapiscus), με τη δεύτερη ονομασία να προέρχεται από τον Πρίαπο, θεό της γονιμότητας μαρτυρία των αφροδισιακών ιδιοτήτων που αποδίδονταν και από εκείνους στο φυτό αυτό. Στη Μεσαιωνική Αγγλία, οι μάγισσες της εποχής χρησιμοποιούσαν το φρέσκο κόνδυλο για να προσελκύουν αληθινή αγάπη και το μαραμένο βολβό για να σβήσουν παράνομους πόθους. Το σαλέπι σα ρόφημα καταναλωνόταν μαζικά σε Αγγλία, Γαλλία από το 15ο αιώνα και μέχρι την αντικατάστασή του από τον καφέ και τσάι. Σήμερα αποτελεί ένα ρόφημα που επιστρέφει στο προσκήνιο τόσο για την εξαίσια γεύση του, όσο και για τις θεραπευτικές του ιδιότητες.

photo www.espressonews.gr

 

Χρίστος Καψάλης 

Συλλέκτης βοτάνων – Ερευνητής

 

 

 

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΑΨΑΛΗΣ

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 άρχισε να ασχολείται με την συλλογή βοτάνων από πολλές περιοχές της Ελλάδος. Με πολύ κόπο και ατέλειωτες ώρες μελέτησε την βοτανική των αρχαίων Ελλήνων, μελετώντας τον Διοσκουρίδη, την φυσική ιστορία του Πλίνιου, τον Παράκελσο, κείμενα του Γαληνού, Ελληνικά και ξένα βιβλία φυτολογίας, βοτανολογίας, βοτανοθεραπείας.

Παρακολούθησε σεμινάρια στο School of Natural Health Sciences, Γεμμοθεραπεία και συνδυασμούς γεμμοθεραπευτικών σκευασμάτων και βαμμάτων.

Η προσωπική του συλλογή περιλαμβάνει εκατοντάδες βότανα και βάμματα της Ελληνικής φύσης, η οποία θα παρουσιαστεί πλήρης, πολύ σύντομα από το lifehub.gr, καθώς και στο υπό έκδοση βιβλίο ‘’Η θεραπευτική δύναμη των βοτάνων, δένδρων και φυτών“.

xristkaps@gmail.com Τηλ.επικοινωνίας 6980597508

1 σχόλιο

Γράψτε ένα σχόλιο


CAPTCHA Image
Reload Image

  • ΔΙΑΤΗΡΟΥΣΑ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ ΜΕ ΟΡΧΙΔΕΕΣ. ΟΙ ΟΡΧΙΔΕΕΣ ΦΕΡΟΥΝ ΕΝΑ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΑΝΔΡΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΜΕ ΟΡΧΕΙΣ ΚΑΙ ΕΝΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΑΝΘΟΣ ΤΟΥΣ, ΟΛΕΣ ΑΝΕΞΑΙΡΕΤΩΣ. ΓΙΑΤΙ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΜΟΝΕΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΞΕΛΙΓΜΕΝΟ ΕΙΔΟΣ ΤΟΥ ΦΥΤΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ.