ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΟΛΜΗΣΑΝ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΓΛΥΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΒΟΥΔΑ

 

Συνέχεια του ΜΠΟΝΤΙΝΤΑΡΜΑ – ΕΛΛΗΝΟΒΟΥΔΙΣΜΟΣ

Καλλιτεχνικές επιρροές

Σε πολλά έργα της Ελληνοβουδιστικής τέχνης υπάρχει μίξη Ελληνικών και Βουδιστικών στοιχείων, κυρίως σε περιοχές όπως η Γανδάρα. Το θεματικό περιεχόμενο των δημιουργιών είναι καθαρά Βουδιστικό, με την τεχνοτροπία να παρουσιάζει ελληνική επιρροή.

Η ανθρωπομορφική αναπαράσταση του Βούδα

Αν και δεν έχει οριστικοποιηθεί ως άποψη, οι πρώτες ανθρωπομορφικές αναπαραστάσεις του ίδιου του Βούδα θεωρείται πιθανό πως είναι αποτέλεσμα της ελληνοβουδιστικής αλληλεπίδρασης. Πριν από αυτή την καινοτομία, η βουδιστική τέχνη ήταν ανεικονική, ο Βούδας δηλαδή απεικονιζόταν μόνο μέσω των συμβόλων του (έναν άδειο θρόνο, το δέντρο Μπόντι, τις πατημασιές του Βούδα, τον τροχό της Ντάρμα).

Αυτή η διστακτικότητα ως προς την απεικόνιση του Βούδα και η εξειδικευμένη ανάπτυξη των ανεικονικών συμβόλων ώστε να αποφέυγεται η απεικόνιση του (ακόμα και σε σκηνές αφήγησης όπου χρησιμοποιούνταν άλλες ανθρώπινες μορφές), φαίνεται να συνδέεται με ένα από τα αποφθέγματα του Βούδα, ο οποίος αποθάρρυνε αναπαραστάσεις του εαυτού, μια και θα πέθαινε και το σώμα του θα οδηγούνταν σε αποσύνθεση.

Οι Έλληνες λόγω του εξερευνητικού χαρακτήρα του πολιτισμού τους, δεν ένιωθαν δεσμευμένοι από τέτοιους περιορισμούς και πιθανώς είναι αυτοί οι πρώτοι οι οποίοι τόλμησαν μια γλυπτική αναπαράσταση του Βούδα. Σε πολλά μέρη του αρχαίου κόσμου, οι Έλληνες προχώρησαν σε πρόσμιξη των χαρακτηριστικών των τοπικών θεοτήτων με τις δικές τους: ευρέως γνωστό παράδειγμα είναι αυτό του θεού Σέραπη, ο οποίος εισήχθηκε από τον Πτολεμαίο Α στην Αίγυπτο, και συνδύαζε πτυχές των Ελληνικών και Αιγυπτιακών θεοτήτων. Στην Ινδία επίσης, οι Έλληνες δημιούργησαν μια μόνο θεότητα συνδέοντας την ταυτότητα ενός Έλληνα Θεού-Βασιλιά (τον Απόλλωνα, ή πιθανώς τον ιδρυτή του Ινδοελληνικού βασιλείου, Δημήτριο τον Ανίκητο, ο οποίος είχε αποθεωθεί), με τα παραδοσιακά χαρακτηριστικά του Βούδα.

Πολλά από τα στυλιστικά στοιχεία στις αναπαραστάσεις του Βούδα δείχνουν την ελληνική επιρροή, όπως η Ελληνορωμαϊκή τήβεννος ή ιμάτιο που καλύπτει και τους δύο ώμους, η όρθια στάση με τον όγκο του σώματος να στηρίζεται κυρίως στο ένα πόδι το οποίο είναι ελαφρώς προτεταμένο, τα Μεσογειακά κατσαρά μαλλιά και το χτένισμα με φιόγκο των μαλλιών στην κορυφή της κεφαλής, προέρχονται από την τεχνοτροπία του Απόλλωνα του Μπελβεντέρε (330 π.Χ.), καθώς και η μετρημένη ποιότητα των προσώπων, τα οποία είναι κατασκευασμένα με ισχυρό καλλιτεχνικό ρεαλισμό. Ένας μεγάλος αριθμός γλυπτών τα οποία συνδυάζουν Βουδιστική και καθαρά ελληνιστική τεχνοτροπία και εικονογραφία, ανακαλύφθηκαν στην Χάντα της Γανδάρας.

Οι Έλληνες καλλιτέχνες είναι το πιο πιθανό πως είναι οι δημιουργοί αυτών των πρώιμων αναπαραστάσεων του Βούδα, κυρίως αυτά των αγαλμάτων σε όρθια στάση, τα οποία παρουσιάζουν μια ρεαλιστική μεταχείρηση της δίπλωσης των ιματίων και διαχείριση του συνολικού όγκου, παρόμοια με τις καλύτερες ελληνικές δημιουργίες, και τα οποία ανήκουν στην κλασική και ελληνιστική Ελλάδα, δεν αποτελούν αρχαΐζουσα Ελληνική τέχνη που μεταδώθηκε μέσω της Περσίας, ούτε και είναι Ρωμαϊκά.

Η ελληνική στυλιστική επιρροή στην αναπαράσταση του Βούδα, μέσω του ιδεαλιστικού ρεαλισμού της, επίσης έκανε την δημοτικότητα και κατανόηση του Βούδα πιο προσιτή προς όλους ως προς την αναπαράσταση του αποτέλεσματος που έχει κάποιος όταν φθάσει στην κατάσταση της απόλυτης φώτισης και νιρβάνα που περιγράφει ο Βουδισμός: «Ένα από τα ξεχωριστά χαρακτηριστικά της σχολής τέχνης της Γανδάρας που εμφανίστηκε στην βορειοανατολική Ινδία, είναι ότι έχει ξεκάθαρα επηρεαστεί από τον νατουραλισμό της κλασικής ελληνικής τεχνοτροπίας. Έτσι, ενώ αυτές οι απεικονίσεις εξακολουθούν να μεταφέρουν την εσωτερική γαλήνη που έρχεται με την εφαρμογή των διδαχών του Βούδα, μας δίνουν επίσης και μια εικόνα των ανθρώπων της εποχής, οι οποίοι περπατούσαν, μιλούσαν και κοιμόντουσαν, με τον ίδιο τρόπο που κάνουμε και εμείς. Νιώθω πως αυτό είναι πολύ σημαντικό. Οι αναπαραστάσεις αυτές εμπνέουν γιατί δεν δείχνουν μόνο τον σκοπό, αλλά και την αίσθηση του τι μπορεί να καταφέρει ο κάθε άνθρωπος αρκεί να προσπαθήσει».

Κατά τους επόμενους αιώνες, αυτή η ανθρωπομορφική αναπαράσταση του Βούδα καθόρισε τον κανόνα της βουδιστικής τέχνης, αλλά βαθμιαία εξελίχθηκε με την συμπερίληψη περισσότερων ινδικών και ασιατικών στοιχείων.

Ένα εξελληνισμένο βουδιστικό πάνθεον

Πολλές άλλες βουδιστικές θεότητες έχουν πιθανώς επηρεαστεί από τις αρχαιοελληνικές θεότητες. Για παράδειγμα, ο Ηρακλής με τη λεοντοκεφαλή (ο προστάτης θεός του Δημήτριου του Ανίκητου) χρησιμοποιήθηκε ως καλλιτεχνική απεικόνιση του Βατζραπάνι, του προστάτη του Βούδα.

Πέρα από τον Βαϊζραπάνι, η ελληνική επιρροή εμφανίζεται επίσης σε αρκετούς άλλους θεούς του πάνθεον του Μαχαγιάνα, όπως τον Ιαπωνικό θεό Φουτζίν ο οποίος είναι εμπνευσμένος από τον Ελληνικό Βορέα ή την μητέρα θεά Χαρίτη η οποία εμπνέεται από την Τύχη.

Αργότερα, αναπαραστάσεις ημιανθρώπινων πλασμάτων όπως οι Κένταυροι και οι Τρίτωνες, οι οποίοι είναι μέρος της Ελληνιστικής τέχνης, εισήχθησαν από τους Έλληνες και Ρωμαίους καλλιτέχνες στην αυλή των ηγεμόνων των Κουσανιτών.

Φιλοσοφικές επιρροές

Η στενή σχέση μεταξύ Ελλήνων της Κεντρικής Ασίας και του βουδισμού οδήγησε και σε φιλοσοφικές ανταλλαγές. Πολλές από τις πρώιμες θεωρίες του Μαχαγιάνα βουδισμού συσχετίζονται με την ελληνική φιλοσοφική σχολή σκέψης. Ο Μαχαγιάνα βουδισμός έχει περιγραφεί ως η μορφή του βουδισμού η οποία -ανεξάρτητα από την μετέπειτα ινδουιστική επιρροή- φαίνεται πως ξεκίνησε από τις ελληνοβουδιστικές κοινότητες της Ινδίας, μέσα από μια σύνθεση της ελληνικής δημοκρίτειας-σοφιστικής-σκεπτικιστικής παράδοσης με τα στοιχειώδη και μη σχηματοποιημένα εμπειρικά και σκεπτικιστικά στοιχεία τα οποία υπήρχαν ήδη στον πρώιμο βουδισμό.

Στην Πραγναπαραμίτα, η απόρριψη της πραγματικότητας των τεκταινομένων της καθημερινότητας ως άδειων, ψευδών, και εφήμερων, μπορεί να βρεθεί επίσης στην ελληνική σχολή του Πυρρωνισμού.
Η αντίληψη της υπέρτατης πραγματικότητας, ήταν για τους Κυνικούς, καθώς και για τους Μαντιαμίκα και τους μετέπειτα Ζεν δασκάλους, προσιτή μόνο μέσα από μια μη νοητή και μη προφορική προσέγγιση (με τον ελληνικό όρο της Φρόνησης). Η νοητική κατάσταση της γαλήνιας και ήρεμης αντιμετώπισης των γεγονότων, ήταν επίσης χαρακτηριστικό των Κυνικών και των Στωικών, οι οποίοι ονόμαζαν την κατάσταση αυτή Απάθεια, με την έννοια της έλλειψης πάθους.

Η διαλεκτική του Ναγκαριούνα μπορεί να παραλληλιστεί με την ελληνική διαλεκτική παράδοση.
Υπάρχουν πολυάριθμα παραδείγματα φιλοσοφικής σύμπλευσης μεταξύ της ελληνικής φιλοσοφίας των Κυνικών, και αρκετούς αιώνες αργότερα της Βουδιστικής φιλοσοφίας του Μαντιαμίκα και Ζεν. Οι Κυνικοί αρνούνταν την σημασία των ανθρώπινων συμβάσεων, συνηθειών και γνωμών -τις οποίες περιέγραφαν ως τύφο, μια μεταφορά για ψευδαίσθηση και σφάλμα-, συμπεριλαμβανομέων των προφορικών εκφράσεων, προς χάριν της ωμής εμπειρίας της πραγματικότητας. Τόνιζαν την ανάγκη της ανεξαρτησίας από τα εξωτερικά αγαθά ώστε να είναι δυνατό να αποκτηθεί ευτυχία. Παρομοίως, η Πραγναπαραμίτα, το σύνολο των διδαχών πριν τη Μαντιαμίκα, εξηγεί πως όλα τα πράγματα είναι σαν αφρός, ή φούσκες, άδεια, ψευδή και πρόσκαιρα, και πως μόνο η αγνόηση όλων των πιθανών απόψεων μπορεί να οδηγήσει στη φώτιση. Οι Κυνικοί υποστήριζαν πως για να ξεφύγει κάποιος αυτό τον κόσμο της ψευδαίσθησης, χρειάζεται πειθαρχία και αγώνας -τις οποίες όριζαν ως άσκηση και μάχη- της φιλοσοφίας, την υιοθέτηση πρακτικών αυτάρκειας, και ένα τρόπο ζωής στο παράδειγμα του Διογένη, ο οποίος όπως και οι βουδιστές μοναχοί, αποκήρρυτε τα επίγεια αγαθά. Αυτές οι αρχές, σε συνδυασμό με την ιδέα της φιλανθρωπίας -της οποίας ο Κράτης, μαθητής του Διογένη, ήταν ο μεγαλύτερος υποστηρικτής-, μοιάζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό με αυτές της βουδιστικής Πράγνα (σοφίας) και Καρούνα (συμπόνιας).

Μια δημοφιλής μορφή της ελληνοβουδιστικής τέχνης, ο μελλοντικός Βούδας Μαϊτρέγια, συχνά συνδέεται με την ιρανική θεότητα του Ζοροαστρισμού τον Γιαζάτα Μίθρα, ο οποίος ήταν δημοφιλής και λατρευόταν στον ελληνορωμαϊκό κόσμο ως Μίθρας.

Επαφές με Κίνα και Άπω Ανατολή

Οι Βουδιστές μοναχοί από την περιοχή της Γανδάρας, η οποία ήταν το επίκεντρο του ελληνοβουδισμού, έπαιξαν ένα κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη και μετάδοση των βουδιστικών ιδεών προς την κατεύθυνση της βόρειας και ανατολικής Ασίας. Υπήρχαν ήδη εμπορικές σχέσεις ανάμεσα στην Κίνα και τους Νταγιουάν -Μεγάλοι Ίωνες-, ένα κομμάτι του παλαιού ελληνικού βασιλείου της Βακτριανής το οποίο είχε αποκοπεί και απομονωθεί μετά την κάθοδο των Τοχάρων, και συνέχισε να ευημερεί κρατώντας τον ελληνιστικό του χαρακτήρα, και έτσι υπήρχαν οι πρώτες βάσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη των επαφών.

Ο Μποντιντάρμα, ιδρυτής του Τσαν Βουδισμού από τον οποίο προέρχεται το Ζεν, και ο θρυλικός ιδρυτής της φυσικής εξάσκησης των μοναχών Σαολίν που οδήγησε στην δημιουργία της πολεμικής τέχνης Σαολίν Κούνγκ-Φού, περιγράφεται ως Βάκτριος βουδιστής μοναχός της Κεντρικής Ασίας στις πρώτες αναφορές που υπάρχουν για αυτόν από κινεζικές πηγές. Το σύνολο της βουδιστικής τέχνης απεικονίζει τον Μποντιντάρμα ως κακοδιάθετο, υπερτριχοφυή και με καυκάσια χαρακτηριστικά βάρβαρο. Αναφέρεται ως ο Γαλανομάτης Βάρβαρος στα Κινεζικά κείμενα των Τσαν.

Ο Μαχανταρμαρακσίτα (τίτλος που σημαίνει Μεγάλος Δάσκαλος του Ντάρμα), ήταν ένας Έλληνας (Γιονά) βουδιστής αρχιμοναχός, ο οποίος οδήγησε 30.000 βουδιστές μοναχούς από την ελληνική πόλη της Αλασάνδρα (Αλεξάνδρεια του Καυκάσου, 150 χλμ βορείως της Καμπούλ), στην Σρι Λάνκα για το λατρευτικό προσκύνημα της Μεγάλης Στούπας του Ανουρανταπούρα, κατά την διάρκεια της βασιλείας του Μενάνδρου Α΄ (165 – 135 π.Χ.) του Ελληνικού βασιλείου της Βακτριανής, ο οποίος αναφέρεται ως Μιλίντα.

Ο Νταμαραξίτα (σημαίνει υπό την προστασία του Ντάρμα), ήταν ένας από τους ιεραπόστολους που στάλθηκαν από τον αυτοκράτορα των Μαουρύα, τον Ασόκα, για την διάδοση της βουδιστικής θρησκείας, και περιγράφεται ως Έλληνας(Γιονά) στο θρησκευτικό βιβλίο της Μαχαμβάσα.

Ο Μένανδρος Α´, ή Μιλίντα στα Ινδικά Πάλι, ήταν ένας από τους βασιλείς του ινδοελληνικού βασιλείου, του οποίου οι διάλογοι με τον μοναχό Ναγκασένα αποτελούν την βουδιστική διατριβή γνωστή ως Μιλίντα Πάνια. Ο Ναγκασένα, ο οποίος είναι γνωστός για την στροφή του Μένανδρου από τον αρχαιοελληνικό πολυθεϊσμό στον βουδισμό, ήταν ο ίδιος μαθητής του Έλληνα βουδιστή μοναχού Νταμαραξίτα. Ο Μένανδρος έφτασε στην φώτιση ως σοφός με την καθοδήγηση του Ναγκασένα και θεωρείται μεγάλος προστάτης του βουδισμού.

Οι Κουσανίτες μοναχοί, όπως ο Λοκαξέμα (178), ταξίδεψαν στην κινεζική πόλη Λογιάνγκ και έγιναν οι πρώτοι μεταφραστές των Μαχαγιάνα βουδιστικών γραφών στα Κινεζικά. Δυο αδερφοί από την Γανδάρα, ο Ασάνγκα και ο Βασουμπάντου (4ος αιώνας), δημιούργησαν την σχολή Γιογκακάρα (Μόνο νους) του Μαχαγιάνα βουδισμού, η οποία μέσω ενός από τα κύρια συγγράματα της, την Λανκαβατάρα Σούτρα, αποτέλεσε θεμελιώδες στοιχείο της Μαχαγιάνα και συγκεκριμένα της Ζεν φιλοσοφίας.

Το 485, σύμφωνα με τις κινεζικές πηγές του Λιάνγκ Σού, «πέντε μοναχοί από την Γανδάρα ταξίδεψαν μέσω πλοίου στη χώρα του Φουσάνγκ ανατολικά της Κίνας [πιθανώς στην Ιαπωνία], όπου και διέδωσαν τον βουδισμό.

Επαφές με τη Δύση

Η έντονη εμπορική δραστηριότητα του 1ου αιώνα π.Χ. του Ελληνορωμαϊκού κόσμου, και ιδιαίτερα ο παροξυσμός των Ρωμαίων σχετικά με τη χρήση μεταξιού και η έντονη ζήτηση τους για αυτό, αποτυπώνεται από τα διατάγματα της Ρωμαϊκής σύγκλητου ως προς την απαγόρευση του φορέματος υφασμάτινων ρούχων, με βάση οικονομικούς και ηθικούς λόγους. Αυτό επιβεβαιώνεται από τουλάχιστον τρεις σημαντικούς ιστορικούς:

Στράβωνα (64/ 63 π.Χ. – 24).
Σένεκα τον Νεότερο (3 π.Χ. – 65).
Πλίνιο τον Πρεσβύτερο (23 – 79).
Ο Στράβωνας καθώς και ο Πλούταρχος (45 – 125) εξιστόρησαν επίσης και την βασιλεία του Μένανδρου, επιβεβαιώνοντας έτσι πως οι πληροφορίες κυκλοφορούσαν μεταξύ Δύσης και Ανατολής στον ελληνιστικό κόσμο.

Ο Ζαρμανοχηγάς, ήταν μοναχός της σραμανικής παράδοσης -πιθανώς αλλά όχι απαραίτητα βουδιστής. Σύμφωνα με αρχαίους ιστορικούς όπως ο Στράβωνας, Δίων Κάσσιος και ο Νικόλαος της Δαμασκού, ταξίδεψε στην Αντιόχεια και την Αθήνα τον περίοδο όπου ο Αύγουστος κυβερνούσε τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία και αργότερα κατευθύνθηκε στην Αθήνα, όπου και έδωσε τέρμα στη ζωή του καίγοντας τον εαυτό του κατά τα πρότυπα της παράδοσης του. Η ιστορία του και ο τάφος του στην Αθήνα ήταν καλά γνωστές μέχρι και ένα αιώνα αργότερα ως ο Τάφος του Ινδού (δεν σχετίζεται με τον Τάφο του Ινδού ως το κλειστό γήπεδο της λεωφόρου Αλεξάνδρας στην Αθήνα το οποίο και έχει διαφορετική ιστορία). Ο Πλούταρχος στην εξιστόρηση του Μέγα Αλέξανδρου, αναφέρει την αυτοπυρπόληση του Καλανού της Ινδίας την οποία παρατήρησε ο στρατός του Αλέξανδρου και αναφέρει πως και Ινδός που έφτασε στην Αθήνα ακολούθησε την ίδια ακριβώς πρακτική.

Έναν αιώνα αργότερα, ο Κλήμης της Αλεξάνδρειας (πέθανε το 215) στο έργο του Στρωματείς (Βιβλίο 1, κεφάλαιο O) αναφέρει πως: Οι Ινδοί γυμνοσοφιστές και οι υπόλοιποι φιλόσοφοι των βαρβάρων, διακρίνονται σε δύο κατηγορίες, μερικοί αποκαλούνται Σαρμάνες και οι άλλοι Βραχμάνες. Και στους Σαρμάνες υπάρχουν αυτοί που λέγονται Υλόβιοι και δεν κατοικούν στις πόλεις, ούτε έχουν σκεπή πάνω από το κεφάλι τους, αλλά ντύνονται με αποκόμματα των φλοιών των δέντρων, τρέφονται με καρπούς, και πίνουν νερό χρησιμοποιώντας τα χέρια τους. Όπως με τους Εγκρατίτες του σήμερα, δεν γνωρίζουν τι είναι γάμος και δε τους ενδιαφέρει η απόκτηση παιδιών. Μερικοί, επίσης Ινδοί, ακολουθούν τις διδαχές του Βούττα Βούδα, στον οποίο λόγω της υπέρτατης ιερότητας του, αποδίδουν θεϊκές τιμές.

Η προχριστιανική μοναστική κοινότητα των Ιουδαίων Θεραπευτών της Αλεξάνδρειας (Θεραπευταί) πιθανώς να αποτελεί και παραφθορά της ονομασίας μιας μορφής του Βουδισμού τη Θεραβάδα, σύμφωνα με τον Φίλωνα της Αλεξάνδρειας ο οποίος ήταν αβέβαιος για την ετυμολογία και για το αν υπήρξε σύγχυση με τη λέξη θεραπευτής, μια και οι αρχές του κινήματος φαίνονται να προέρχονται απευθείας από τον Βουδιστικό ασκητισμό. Είναι επίσης πιθανό να είναι απόγονοι των απεσταλμένων του Ασόκα στη Δύση. Ο φιλόσοφος Ηγησίας ο Πεισιθάνατος της Κυρήνης, όπου εξουσίαζε ο Μάγας της Κυρήνης, θεωρείται πως είχε επηρεαστεί από τις διδαχές των Βουδιστών απεσταλμένων του Ασόκα.

Έχουν επίσης ανακαλυφθεί επιτύμβιες στήλες στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου οι οποίες χρονολογούνται στην Πτολεμαϊκή περίοδο, και είναι διακοσμημένες με απεικονίσεις του τροχού της Ντάρμα, το οποίο αποτελεί Βουδιστικό σύμβολο, πιθανώς όμως να υπάρχει και σύγχυση με τον οκτάφυλλο Μακεδονικό ρόδακα ο οποίος έχει σχετικά παρόμοιο σχήμα.

Σε επίπεδο θρησκειών, τα φιλοσοφικά συστήματα του βουδισμού και του χριστιανισμού έχουν εξελιχθεί με πολύ διαφορετικούς τρόπους, ωστόσο οι θεμελιώδεις αρχές του σεβασμού προς τη ζωή, του σεβασμού για τους αδυνάτους, της απόρριψης της βίας, της άφεσης των αμαρτωλών και της ανοχής, είναι χαρακτηριστικά και των δύο, και αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο να υπήρξε αλληλεπίδραση κατά τα πρώιμα χρόνια, και ιδίως στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.

Πηγές : wikipedia, athensmagazine

Επιμέλεια

 

Σπάνιες Γαίες

 

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Lifehub

Το LifeHub είναι μία διαδικτυακή πλατφόρμα ενημέρωσης, πληροφόρησης, δικτύωσης και συνεργασίας με ανθρώπους που ενδιαφέρονται και αγαπούν το χώρο της ολιστικής θεραπευτικής. Μέσα από το LifeHub μπορείτε να επικοινωνήσετε τις ιδέες σας, να αντλήσετε πληροφόρηση από καταξιωμένους συνεργάτες στο χώρο, να βρείτε καλές πρακτικές για την καθημερινή σας ζωή, να εμπνευστείτε από ιστορίες επιτυχίας ή αποτυχίας, να γνωρίσετε ανθρώπους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, να παρευρεθείτε σε διάφορες εκδηλώσεις και σεμινάρια. Απολαύστε μια πηγή πλούσια σε πληροφορίες και άρθρα!

Προσθήκη σχολίου

Γράψτε ένα σχόλιο


CAPTCHA Image
Reload Image

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.