ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΛΥΚΕΙΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

 

ΛΥΚΕΙΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

ΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ – ΜΕΡΟΣ H’

 

ΛΥΚΕΙΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Το Λύκειον του Αριστοτέλους ήταν ένα Γυμνάσιο ανατολικά των Αθηνών, κοντά στον Ιλισσό, αφιερωμένο στον Λύκειο Απόλλωνα. Στο Λύκειο γίνονταν αρχικά οι στρατιωτικές ιππευτικές ασκήσεις και αναφέρεται ως γυμνάσιο από τον Ξενοφώντα και τον Δημοσθένη. Ο Θεόπομπος λέει ότι το ίδρυσε ο Πεισίστρατος, ο Φιλόχορος ότι το ίδρυσε ο Περικλής, και το απόσπασμα του έτους 307-306 π.Χ. αναφέρει ότι ιδρυτής το Λυκείου ήταν ο Λυκούργος. Σύμφωνα με τον Παυσανία, το Λύκειο, που ήταν το κύριο γυμνάσιο των Αθηνών, ιδρύθηκε από τον Πεισίστρατο και διευρύνθηκε από τον Περικλή και τον Λυκούργο. Περιτριγυριζόταν από πολλά δέντρα, κυρίως πλατάνια, και δίδασκαν εκεί οι φιλόσοφοι. Ο Κικέρωνας μάλιστα και ο Διογένης Λαέρτιος λένε ότι ο Αριστοτέλης ίδρυσε εκεί την πρώτη πνευματική σχολή του γυμνασίου και δίδαξε περίπου δέκα χρόνια. Όταν πέθανε, δίδαξαν εκεί οι μαθητές του, που ονομάστηκαν περιπατητικοί, καθώς και ο Πρωταγόρας. Ο Λίβιος διηγείται ότι το 200 π.Χ. ο Φίλιππος Ε’ κατάστρεψε το Λύκειο, όταν επιτέθηκε εναντίον των Αθηνών. Ξαναχτίστηκε όμως υστέρα και χρησιμοποιήθηκε για αρκετά χρόνια.

(Ίδε και: Περιπατητική Σχολή).

 

ΜΕΓΑΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

Φιλοσοφική σχολή που ιδρύθηκε στις αρχές του 4ου π.Χ. αι. από τον Ευκλείδη των Μεγάρων, ο οποίος ήταν, μάλλον, ένας από τους παλαιότερους μαθητές του Σωκράτη. Πριν γνωρίσει το Σωκράτη, ίσως είχε έρθει σε επαφή με την ελεατική φιλοσοφία. Στις βασικές της αρχές, στο δόγμα της ενότητας του όντος, στην άρνηση της γένεσης και της φθοράς καθώς και της κίνησης, έμεινε πιστός και αργότερα. Η Μεγαρική Σχολή ανήκε στις λεγόμενες μικρότερες σωκρατικές σχολές και διατηρήθηκε μέχρι τον 3ο π.Χ. αι.. Οι Μεγαρικοί ασχολήθηκαν κυρίως με τη γνωσιοθεωρία, και σ’ αυτήν ο Ευκλείδης χρησιμοποιούσε με ιδιαίτερη προτίμηση την απαγωγική απόδειξη.

ΕΙΝΑΙ γνωστόν, ότι μετά τον θάνατο του Σωκράτη, οι μεγαρικοί προσπάθησαν να συνδυάσουν την διδασκαλία του II α ρ μ ε ν ί δ η για την αιώνια και αμετάβλητη ενότητα των όντων (του Είναι) με την υψηλή έννοια της σωκρατικής ηθικής και θεολογίας — με την έννοια του αγαθού. Ο Ευκλείδης υποστήριζε πως τα αγαθά είναι ένα το οποίο, επειδή είναι αμετάβλητο και ταυτόσημο με τον εαυτό του, είναι γνωστό και με τα ονόματα φρόνηση, νους, θεός. Μοναδική και ενιαία αρετή, που παραλλαγές της είναι οι άλλες αρετές, είναι η γνώση του αγαθού. Η πολλαπλότητα και η ποικιλία των πραγμάτων ορθώνονται αντίθετες στο ενιαίο αγαθό και γι’ αυτό τον λόγο τα πράγματα είναι μη όντα, μη πραγματικά. Οι εκπρόσωποι της μεγαρικής σχολής συνεχίζοντας τις παραδόσεις του Ζήνωνα του Ελεάτη και των σοφιστών, που τις θεωρούσαν βασική μέθοδο του φιλοσο­φείν, χρησιμοποιούσαν πλατιά την διαλεκτική και την εριστική. Οι μεταγενέστεροι μεγαρικοί (ο Στίλπων και άλλοι) από την άποψη των ηθικών τους αντιλήψεων έστεκαν πολύ κοντά στους Κυνικούς. Ο μαθητής του Στίλπωνα Ζήνων ο στωικός αναδιοργάνωσε την Μεγαρική σχολή μαζί με την Κυνική μέσα στην Στωική σχολή.

Τίθεται όμως το ερώτημα: Τι είναι – άραγε- η θεωρία της γνώσεως, η γνωσιοθεωρία ή γνωσιολογία;

Η Γνωσιολογία (ή Γνωσιοθεωρία), σύμφωνα με τα εγκυκλοπαιδικά λεξικά, είναι ο κλάδος της φιλοσοφίας που εξετάζει και επαληθεύει τους όρους της εγκυρότητας της γνώσης, τα όρια μέσα στα οποία πραγματοποιείται, τη φύση των σχέσεων μεταξύ της σκέψης και του αντικειμένου καθώς και μεταξύ της σκέψης και της αλήθειας. Τον όρο χρησιμοποίησε για πρώτη φορά στα λατινικά (gnoseologia, sive scientia cognitionis) ο Α. Μπαουμγκάρντεν, αλλά στη Γερμανία χρησιμοποιήθηκε περισσότερο ο γνωστός όρος θεωρία της γνώσης (Erkenntnistheorie).

Αν όμως είναι εύκολος ο καθορισμός της θέσης της γνωσιολογίας στον χώρο της φιλοσοφίας, είναι ωστόσο αλήθεια ότι δεν υπάρχει μία και μόνη, γενικά αποδεκτή θεωρία της γνώσης. Κάθε φιλοσοφικό σύστημα, στην προσπάθεια του να επεξεργαστεί μια δική του γνωσιολογία οργανικά δεμένη με το σύνολο, έρχεται σε σύγκρουση με τη γνωσιολογία των άλλων φιλοσοφικών συστημάτων. Έτσι η πλατωνική γνωσιολογία που στηρίζεται στην αρχή ότι οι ιδέες είναι υπαρκτές και αρχέτυπες πραγματικότητες, υποτίμησε τον γνωσιολογικό αντικειμενισμό και την αισθησιοκρατία των προσωκρατικών. Ο Αριστοτέλης από το άλλο μέρος, διαφωνώντας με το υπερβατό των πλατωνικών ιδεών, στράφηκε σε μια τοποθέτηση του προβλήματος της γνώσης, σύμφωνα με το κριτήριο εκείνο που η μεσαιωνική φιλοσοφία προσδιόρισε αργότερα ως adaeguatio rei et intellectus. Στη σύγχρονη σκέψη εμφανίζεται η ιδέα ότι το αντικείμενο είναι το αποτέλεσμα μιας ενεργούς διαδικασίας της οποίας πρωταγωνιστής είναι το υποκείμενο, το οποίο με τον τρόπο αυτό θέτει το αντικείμενο. Η γνωσιολογία με αυτό τον τρόπο στρέφεται όχι πια στην προσπάθεια μιας αδύνατης συνταύτισης μεταξύ της διάνοιας που γνωρίζει και του πράγματος, αλλά στην εξέταση των σταθερών και a priori (= εκ των προτέρων) διαδικασιών, με τις οποίες το υποκείμενο διατάσσει και οργανώνει γύρω του το σύμπαν. Γεννιέται έτσι μια μεταφυσική της ανθρώπινης διάνοιας σε ό,τι αφορά τη γνωστική της ικανότητα. Με ανάλογο τρόπο προσεγγίζει σε μια ουσιαστική άρνηση της ίδιας της γνωστικής δυνατότητας κάθε μορφή πραγματισμού και γενικά κάθε φιλοσοφία που επιδιώκει να ανακαλύψει την κύρια σημασία της πρακτικής δραστηριότητας σε σύγκριση με τη θεωρητική δραστηριότητα, η οποία περιορίζεται στον ρόλο της επεξεργασίας απλών σχημάτων.

Ως προς την εξέταση των μορφών και των ορίων των γνωστικών δυνατοτήτων, η γνωσιολογία διαιρείται σε χωριστά τμήματα ανάλογα με τις μορφές γνώσης στις οποίες αναφέρεται: έχουμε έτσι την αισθησιολογία, θεωρία της γνώσης που προσκτάται με τις αισθήσεις, τη νοολογία, θεωρία της γνώσης που προσκτάται με τη νόηση, την επιστημολογία, θεωρία της επιστημονικής γνώσης (με τη φυσικομαθηματική έννοια) κλπ. Η γνωσιολογία διακρίνεται, αντίθετα, από τη λογική στο ότι η πρώτη ερευνά στην ουσία τον χαρακτήρα του αντικειμένου της σκέψης και κρίνει την ικανότητα της να το γνωρίσει, ενώ η δεύτερη αναλύει και προσδιορίζει τους νόμους της σκέψης χωρίς να ενδιαφέρεται για την πραγματικότητα του αντικειμένου. Η διάκριση όμως αυτή δεν γίνεται σε όλα τα φιλοσοφικά συστήματα. Το καθαρά γνωσιολογικό πρόβλημα αφορά ωστόσο τη γνώση ως σχέση μεταξύ σκέψης και αντικειμενικής εξωνοητικής πραγματικότητας. Η βασική μορφή με την οποία παρουσιάζεται το πρόβλημα είναι της σύμπτωσης της σκέψης με την πραγματικότητα (adaeguatio intellectus et rei): η γνώση δεν παρουσιάζεται πράγματι, ως αληθινή παρά μόνο αν συμπίπτει (ταυτίζεται) με το αντικείμενο και η αλήθεια πρέπει να είναι συνταύτιση με την πραγματικότητα. Η αρχαία ελληνική σκέψη αναζητά με διάφορους τρόπους να κατανοήσει πώς μπορεί να συμβεί μια τέτοια σύμπτωση και συνταύτιση, και στη σύγχρονη φιλοσοφία, όπως αναφέρθηκε στην αρχή, το κάθε σύστημα προτείνει τη δική του λύση. («Δομή»).

ΤΙ ΓΡΑΦΕΙ, όμως, για την γνώση και την θεωρία η Αγία Γραφή; Πού μιλάει ακριβώς για όρους και λέξεις, που οι αρχαίοι Έλληνες έδωσαν την δική τους φιλοσοφική θεώρηση;

Ανοίγοντας τις σελίδες της Βίβλου θα διαβάσουμε πολλά χωρία για την γνώση, όπως τουλάχιστον αναπτύσσουμε εις τον Αριστοτέλη. Ας θυμηθούμε, όμως, ορισμένα εξ αυτών:

– «γνώσει γνώσεσθε (ή: γινώσκετε)» (Ιη. Ναυή 23, 13).

– «θεός γνώσεων κύριος» (Α΄ Βασιλ. 2, 3).

– «και γνώσεως του ποιείν παν έργον» (Γ΄ Βασιλ. 7, 14).

– «ποιήσης γνώσιν του μη ταπεινώσαί με» (Α΄ Χρον. 4, 10).

– «πάντων γνώσιν έχεις» (Εσθ. 4, 17) κλπ.

……….ΣΥΝΕΧΙZETAI……….

 

ΠΗΓΕΣ:

Βασική πηγή για την αλίευση των παραπάνω στοιχείων των φιλοσοφικών σχολών είναι διάφορες ελληνικές εγκυκλοπαίδειες, με κύρια έμφαση στην «Δομή» ή την «Τομή gold», τα πάσης φύσεως βιβλία και περιοδικά και, ασφαλώς το προσωπικό αρχείο Άγγελου Π. Σακκέτου, ενώ οι βιβλικές παραπομπές είναι από την Αγία Γραφή (Παλαιά και Καινή Διαθήκη).

(Από το δίτομο έργο του Άγγελου Π. Σακκέτου: «Χριστιανικός Ελληνισμός»)

photo www.triklopodia.gr

 

Παράκελσος

 

 

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Lifehub

Το LifeHub είναι μία διαδικτυακή πλατφόρμα ενημέρωσης, πληροφόρησης, δικτύωσης και συνεργασίας με ανθρώπους που ενδιαφέρονται και αγαπούν το χώρο της ολιστικής θεραπευτικής. Μέσα από το LifeHub μπορείτε να επικοινωνήσετε τις ιδέες σας, να αντλήσετε πληροφόρηση από καταξιωμένους συνεργάτες στο χώρο, να βρείτε καλές πρακτικές για την καθημερινή σας ζωή, να εμπνευστείτε από ιστορίες επιτυχίας ή αποτυχίας, να γνωρίσετε ανθρώπους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, να παρευρεθείτε σε διάφορες εκδηλώσεις και σεμινάρια. Απολαύστε μια πηγή πλούσια σε πληροφορίες και άρθρα!

Προσθήκη σχολίου

Γράψτε ένα σχόλιο


CAPTCHA Image
Reload Image

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.