ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

ΓΙΟΧΑΝ ΦΑΟΥΣΤ, Ο ΔΙΑΒΟΛΙΚΟΣ ΑΓΥΡΤΗΣ

 

Ο Γιόχαν Φάουστ (1480 – 1541) ήταν Γερμανός μάγος που γεννήθηκε στην πόλη Γκέτλιγκεν της Βυρτεμβέργης και πέθανε στη πόλη Στάουφεν.

Τα σχετικά με τη ζωή του γεγονότα σε λεπτομέρειες φαίνεται να εξαφανίσθηκαν μέσα στους θρύλους και τους μύθους που καλύπτονταν μέχρι την αναμόρφωσή τους. Από τα διασωθέντα αποσπάσματα αυτών των γεγονότων διαφαίνεται πως επρόκειτο περί ενός αγύρτη και τυχοδιώκτη που περιόδευε τις διάφορες μεγαλουπόλεις της Δυτικής κυρίως Ευρώπης, εμφανίζοντας τον εαυτόν του άλλοτε ως γιατρό, άλλοτε ως αστρονόμο και μέγα αστρολόγο ή αλχημιστή. Στο Βύρτσμπουργκ καυχιόταν πως μπορούσε να επαναλάβει όλα τα θαύματα του Ιησού Χριστού. Στο Βίτενμπεργκ ισχυριζόταν πως οι νίκες των αυτοκρατορικών στρατευμάτων στη Ιταλία ήταν αποτέλεσμα των δικών του μαγικών δυνάμεων που εξαπέλυσε κατά των αντιπάλων. Η φήμη του Φάουστ εξαπλωνόταν με μεγάλη ταχύτητα φθάνοντας σ΄ όλες τις γωνιές της Γης όπου συναντούσε κανείς ανθρώπους να συζητούν για τα κάθε λογής υποστηριζόμενα ως θαύματα και κατορθώματα του Γερμανού αυτού μάγου. Μερικά τέτοια ίχνη της ζωής του υπάρχουν μεταξύ των ετών 1507 – 1540.

Το 1507 αναφέρεται υπό το όνομα Georgius Sabelicus Faustus Junior. Οι πιο περίεργοι μύθοι που θα μπορούσε ν΄ ακούσει κανείς εμπλέκονταν στο άτομό του, και είναι ακόμη απίστευτο πως κληρικοί, θεολόγοι, διανοούμενοι, επιστήμονες της εποχής διαβεβαίωναν πως είχαν γίνει αυτόπτες μάρτυρες σκηνών με κύριο ήρωα τον Φάουστ στις οποίες συχνά προσερχόταν και ο Διάβολος με τον οποίον, όπως έλεγαν οι θρύλοι, ο δόκτωρ Φάουστ είχε συνάψει «σύμφωνο αμοιβαίας υποστήριξης και συμμαχίας».

Το πρώτο φιλολογικό έργο με ήρωα τον Φάουστ εκδόθηκε στην Φραγκφούρτη από τον Ιωάννη Σπις με τίτλο «Historia von Dr. Johann Faust» που όμως διέψευδε όλες τις περί συμφώνου ειδήσεις τονίζοντας αντίθετα για την σωτηρία των Χριστιανών, πως απειλούνταν σοβαροί κίνδυνοι για την ανθρωπότητα η επικοινωνία με το Πονηρό πνεύμα.

Παρά τα χρόνια που έχουν περάσει, για τον σημερινό αναγνώστη εντούτοις το μεγαλύτερο ενδιαφέρον βρίσκεται στη πολυτάραχη ζωή του διαβολικού Φάουστ. Εκείνο δε το βιβλίο είχε μάλιστα τεράστια επιτυχία μέχρι που χρειάσθηκε ν΄ ανατυπωθεί 4 φορές μέσα στο ίδιο έτος της πρώτης έκδοσης. Η επιτυχία αυτή προοιωνίζονταν για την μεγάλη και εξέχουσα θέση που θα καταλάμβανε στη παγκόσμια φιλολογία, ποίηση, μουσική, θέατρο, Όπερα και καλές τέχνες γενικότερα.

Το 1589 εκδίδεται η αγγλική μετάφραση του βιβλίου εκείνου και το 1590 νέα γερμανική έκδοση με σημαντικές προσθήκες και βελτιώσεις. Η μεγάλη τραγωδία του Άγγλου ποιητή Μάρλω «Η τραγική ιστορία του Δρ Φάουστ» που εκδόθηκε το 1589 είχε βασισθεί στην αγγλική μετάφραση του Σπις. Το 1599 η θρυλική πλέον ιστορία του Φάουστ εκδόθηκε στο Αμβούργο υπό νέα μορφή και αφήγηση του Γ. Ρ. Βίντμαν. Το 1674 στην έκδοση με πολλές αλλαγές του Πφίτσερ, ανακαλύπτεται για πρώτη φορά το σπέρμα, που βλάστησε και έδωσε την Μαργαρίτα, στη τραγωδία του Γκαίτε, την κόρη εκείνη της οποίας η μοίρα ήταν τόσο τραγικά συνδεδεμένη με την μοίρα του Φάουστ στο ποίημα του Γκαίτε.

Ο Φάουστ του Γκαίτε

Στις πιο παλιές ιστορίες για τον Φάουστ, ο πρωταγωνιστής αποτελεί μόνο την ενσάρκωση ενός πεπρωμένου της ψυχής. Ο Γκαίτε δημιουργεί από αυτό έναν ζωντανό άνθρωπο με όλη την αντιφατικότητα της ύπαρξης. Πώς θα μπορούσε όμως ο Διάβολος, που έχει κεντρική σημασία στην παράδοση του Φάουστ, να παρουσιαστεί χωρίς να ακυρώσει ολόκληρο το μύθο του Φάουστ, από ένα πνεύμα του Διαφωτισμού;

Πώς θα μπορούσε γενικά να εμφανιστεί με αληθοφάνεια ως δραματικό πρόσωπο το 18ο αιώνα; Αυτή ήταν για τον Γκαίτε η βασική δυσκολία. Έτσι εξηγείται και το γεγονός ότι, μετά την πρώτη φάση της δημιουργίας του έργου, μετά το 1800, ο Γκαίτε διαμόρφωσε έτσι τη συνάντηση του Φάουστ με τον Μεφιστοφελή στις δύο σκηνές του σπουδαστηρίου, ώστε ο Διάβολος να παρουσιάζεται και να ορίζεται με τέτοιον τρόπο ώστε να ανταποκρίνεται στη μοντέρνα σκέψη και ευαισθησία. Ο Γκαίτε ψυχολογεί το Διάβολο. Ο Μεφιστοφελής γίνεται στο έργο του ένα αρνητικό, μηδενιστικό alter ego του Φάουστ, που εξελίσσεται σε μια συγκεκριμένη φάση τόσο αποφασιστικά ώστε από εκείνο το σημείο δρα μαζί με τον Φάουστ σε όλα τα γεγονότα. Έτσι, από το Διάβολο της θρησκευτικής παράδοσης δημιουργήθηκε η μυθολογική μεταφορά μιας ψυχολογικής, σύγχρονης θέσης.

Φτιάχνοντας τον Μεφιστοφελή ως αντίποδα της ιδεαλιστικής-φιλόδοξης ύπαρξης του Φάουστ, ο Γκαίτε εκφράζει την προτίμησή του στις αντιφατικές μορφές και δομές. Στο πλαίσιο της παράδοσης του Φάουστ, αυτή η αντιφατικότητα σημαίνει ότι ο Φάουστ δεν είναι πια ανάμεσα στον ουρανό και την κόλαση, σύμφωνα με τη θεολογική αντίληψη, αλλά βρίσκεται σε εσωτερικό διχασμό. Ο Μεφιστοφελής ενσαρκώνει επομένως ένα διχασμένο αλλά και αξεδιάλυτο και ανυπέρβλητο συστατικό στοιχείο της ίδιας του της ύπαρξης.

Στην παράδοση της ιστορίας του Φάουστ μέχρι την εποχή του Γκαίτε το θηλυκό στοιχείο δεν έχει καμιά ενδιαφέρουσα ανθρώπινη μορφή και καμιά αυτοτελή αξία. Υπηρετεί μόνο τον αισθησιακό πειρασμό στον οποίο πέφτει ο Φάουστ και τον φέρνει πιο κοντά στην κόλαση. Ακόμη και η Ελένη λειτουργεί ως εταίρα στις υπηρεσίες του Μεφιστοφελή. Ο Γκαίτε βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα μεγάλο έργο. Με τη Μαργαρίτα δημιούργησε μια μορφή που συγκινεί ανθρώπινα, που έχει το δικό της τραγικό πεπρωμένο και με τη μοίρα της καταγγέλλει την κυριολεκτικά φονική απέχθεια προς τα «ξεπεσμένα» κορίτσια ως μια απαράδεκτη κατάσταση της εποχής. Ο Γκαίτε δημιούργησε επίσης ένα θηλυκό πλάσμα του οποίου ο αισθησιασμός εμφανίζεται ως φυσικός και με κανέναν τρόπο δεν υποτιμάται ως αμαρτωλός.

Παραθέτουμε ένα απόσπασμα από τον πρώτο μονόλογο του Φάουστ.

«Αχ! σπούδασα φιλοσοφία και νομική και γιατρική, και αλί μου και θεολογία με κόπο και μ’ επιμονή· και να με δω με τόσα φώτα, εγώ μωρός, όσο και πρώτα! Με λένε μάγιστρο, ακόμα δόκτορα, και σέρνω δέκα χρόνια τώρα από τη μύτη εδώ κι εκεί τους μαθητές μου — και το βλέπω δεν μπορεί κανένας κάτι να γνωρίζει! Λες την καρδιά μου αυτό φλογίζει. Ναι, πιότερα ξέρω παρά όλοι μαζί, γιατροί, δικηγόροι, παπάδες, σοφοί· δισταγμοί, υποψίες δε με ταράζουν, κόλασες, διάολοι δε με τρομάζουν — έτσι όμως κι η χαρά μου είναι φευγάτη, δεν το φαντάζομαι πως ξέρω κάτι καλό στον κόσμο να το διδάξω, να τον φωτίσω, να τον αλλάξω. Ούτ’ έχω δα καλά και πλούτο, δόξα, τιμές στον κόσμο τούτο. Μήτε σκυλί έτσι θα ‘θελα να ζει! Γι’ αυτό έχω στη μαγεία παραδοθεί, μήπως το πνεύμα το στόμα ανοίξει κι η δύναμή του μη μου δείξει κάποια μυστήρια, ώστε άλλο εδώ να μην παιδεύουμαι να πω ό,τι δεν ξέρω, να γνωρίσω τι βαθιά τον κόσμο συγκρατεί, κάθε αφορμή και σπόρο ν’ αντικρίσω και κούφια λόγια πια να μην πουλήσω. Να ‘βλεπες, φως του φεγγαριού, τον πόνο μου στερνή φορά, τις ώρες του μεσονυχτιού, που εδώ σε πρόσμενα συχνά, πώς σε βιβλία, χαρτιά σωρό σύντροφο σ’ είχα θλιβερό: Αχ! να μπορούσα στις ψηλές μ’ εσέ ν’ ανέβαινα κορφές, με στοιχειά στα σπήλαια να πετούσα, στο θάμπος σου λιβάδια να γυρνώ, κάθε γνώσης τινάζοντας καπνό στο δρόσος σου να ξαρρωστούσα»!

Πηγές : koutipandoras, wikipedia

Επιμέλεια

 

Σπάνιες Γαίες

 

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Lifehub

Το LifeHub είναι μία διαδικτυακή πλατφόρμα ενημέρωσης, πληροφόρησης, δικτύωσης και συνεργασίας με ανθρώπους που ενδιαφέρονται και αγαπούν το χώρο της ολιστικής θεραπευτικής. Μέσα από το LifeHub μπορείτε να επικοινωνήσετε τις ιδέες σας, να αντλήσετε πληροφόρηση από καταξιωμένους συνεργάτες στο χώρο, να βρείτε καλές πρακτικές για την καθημερινή σας ζωή, να εμπνευστείτε από ιστορίες επιτυχίας ή αποτυχίας, να γνωρίσετε ανθρώπους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, να παρευρεθείτε σε διάφορες εκδηλώσεις και σεμινάρια. Απολαύστε μια πηγή πλούσια σε πληροφορίες και άρθρα!

Προσθήκη σχολίου

Γράψτε ένα σχόλιο


CAPTCHA Image
Reload Image

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.