ΒΟΤΑΝΑ

ΣΤΑΜΝΑΓΚΑΘΙ ΤΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΧΟΡΤΟ-ΒΟΤΑΝΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

 

Η συλλογή και βρώση αυτού του ενδημικού άγριου χόρτου της Μεσογείου πάει πίσω μερικές χιλιετίες. Επιστημονικά ονομάζεται Cichorium Spinosum ή “κιχώριον το ακανθώδες” και είναι ουσιαστικά μια άγρια ποικιλία ραδικιού. Φύεται από τα χιονισμένα δύσβατα μέρη των ορεινών όγκων της Κρήτης μέχρι σε απόκρημνες ακρογιαλιές που το χτυπάει το κύμα και το θρέφει η αλμύρα της θάλασσας. Πρωτοαναφέρεται από τον Διοσκουρίδη, που το χαρακτηρίζει φάρμακο για πολλές παθήσεις και εκθειάζει τις αντισηπτικές και τις αντιρευματικές του ιδιότητες.

Την ονομασία σταμναγκάθι την απόκτησε από το αγκάθι που το περιβάλλει και από την χρήση που είχε σαν προστατευτικό στο στόμιο της στάμνας με το νερό τα παλαιότερα χρόνια.

Σχετική αναφορά υπάρχει στον Πάπυρο Embers, στην Αίγυπτο των Φαραώ, τέσσερις χιλιετίες π.Χ. Και ύστερα, με την ονομασία «Σέρις ή Πικρίς η αγριά», ο Διοσκουρίδης το αναφέρει για τις διουρητικές του ιδιότητες. Συμπεριλαμβάνεται στα κίχορα των αρχαίων Ελλήνων, τα άγρια χόρτα που αναφέρουν ο Αριστοφάνης, ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης, καταδεικνύοντας την εκλεκτική τους συγγένεια με το «κιχώριον το ακανθώδες», όπως είναι η φυτολογική ονομασία του σταμναγκαθιού. Μεταγενέστερα, ο μοναχός Αγάπιος ο Κρης γράφει στο «Γεωπονικόν» ότι καθαρίζει το συκώτι.

Έτσι, μόνο τυχαίο δεν είναι το γεγονός της συλλογής και βρώσης του σταμναγκαθιού από τους λαούς της λεκάνης της Μεσογείου και μαγειρεμένο και ωμό ως σαλάτα.

Η διατροφική του αξία είναι μεγάλη. Το σταμναγκάθι είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε αντιοξειδωτικές πολυφαινόλες και Ω-3 λιπαρά οξέα, τα οποία είναι σύμμαχοι της καρδιάς, της καλής υγείας του οργανισμού, τονώνουν το ανοσοποιητικό σύστημα και δρουν κατά της οξείδωσης των κυττάρων και της αντιγήρανσης των ιστών. Έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε ω3 λιπαρά οξέα, βιταμίνες C και Ε, β-καροτένιο και γλουταθειονίνη. Επίσης, αποτελείται από πολλά ιχνοστοιχεία όπως σίδηρο, κάλιο, νάτριο, φωσφόρο και μαγνήσιο. Στο υπέργειο τμήμα του συναντάμε ένα λευκό γαλακτώδη χυμό με πικρή γεύση, εξαιτίας των ουσιών που περιέχει : λακτουπικρίνη, καουτσούκ, ινουλίνη, τανίνες, τερπένια και κουμαρίνες.

Όλα τα παραπάνω, προσδίδουν στο σταμναγκάθι ιδιότητες θεραπευτικές, καθώς και αντιοξειδωτικές – αντιγηραντικές.

Πιο συγκεκριμένα, το σταμναγκάθι είναι :

  • Χολαγωγό – υπακτικό. Στα αρχαία χρόνια το χρησιμοποιούσαν για την θεραπεία προβλημάτων της χολής και του ήπατος. Αυτή η δράση του οφείλεται σε μία ουσία, το “κιχώριο” και βοηθά στην αποσυμφόρηση της χοληδόχου κύστεως και του ήπατος.
  • Αντιοξειδωτικό. Τα β-καροτένια που περιέχει συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των ελεύθερων ριζών, γεγονός που βοηθά στην καρδιαγγειακή προστασία του οργανισμού και προάγει την αντιγήρανση των ιστών.
  • Τονωτικό – χωνευτικό. Είναι τονωτικό του στομάχου και ευνοεί την πέψη. Βοηθά στην απομάκρυνση της χοληστερίνης από το αίμα, ενώ αναφέρεται πως το αφέψημα των φύλλων του δρα κατά του διαβήτη και της παχυσαρκίας.
  • Αντιρρευματικό. Όλα τα είδη ραδικιών έχουν διουρητικές ιδιότητες. Εξαιτίας αυτής της ιδιότητας βοηθά και στην αντιμετώπιση των ρευματισμών, αλλά και της κατακράτησης υγρών κατά την διάρκεια της έμμηνου ρύσεως.
  • Αδένες. Δρα ρυθμιστικά στην λειτουργία πολλών αδένων.
  • Δέρμα. Θεραπεύει πολλές δερματικές παθήσεις. Αναφέρεται πως από τα αρχαία χρόνια το χρησιμοποιούσαν για την θεραπεία κρεατοελιών, σπυριών και κάλων.

Το σταμναγκάθι, λοιπόν, μπορεί επάξια να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση πολλών προβλημάτων υγείας, πάντα με την σύμφωνη γνώμη του γιατρού που σας παρακολουθεί και χωρίς να σημαίνει πως σε όλες τις περιπτώσεις μπορεί να αντικαταστήσει την φαρμακευτική αγωγή.

Οι πρώτες προσπάθειες καλλιέργειας του φυτού από τον άνθρωπο είχαν αρχίσει από πολύ παλιά. Είναι όμως τέτοια η φύση του φυτού που κάνει τη συγκομιδή του μια πολύ επίπονη κουραστική διαδικασία.
Το γνήσιο σταμναγκάθι μπορεί να καλλιεργηθεί μόνο για 2-3 χρόνια. Τον τρίτο χρόνο θα βγάλει ραδίκι και όχι σταμναγκάθι. Μπορεί το σταμναγκάθι να είναι συνδεδεμένο με την Κρήτη, πόσοι όμως ξέραμε ότι σταμναγκάθι υπήρχε πριν πολλές δεκαετίες και στη Μεσσηνία; Βραχόφανα το έλεγαν στη Μάνη, χόρτο ή ραδίκι της θάλασσας στην Πύλο. Η άγνοια όμως για το τι ακριβώς είναι, οδήγησε στο ξερίζωμα.

Τα τελευταία χρόνια το σταμναγκάθι έκανε την εμφάνιση του σε μεγάλες ποσότητες στις λαϊκές αγορές της Αθήνας και στα μεγάλα super-market. Τα περισσότερα από αυτά όμως, δεν έχουν σχέση με το γνήσιο σταμναγκάθι. Το σταμναγκάθι καταρχήν έχει πικρή γεύση, έχει πολύ σγουρά φύλλα τα οποία θυμίζουν λάμα πριονιού και πουλιέται πάνω από 5-6 € το κιλό.

*Οι πληροφορίες που παρέχονται εδώ έχουν καθαρά ενημερωτικό χαρακτήρα και δε μπορούν να αντικαταστήσουν τη γνωμάτευση ή την επίσκεψη σε γιατρό ή σε άλλον ειδικό της υγείας.

 

Χρίστος Καψάλης
Συλλέκτης βοτάνων – Ερευνητής

 

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

ΧΡΙΣΤΟΣ ΚΑΨΑΛΗΣ

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 άρχισε να ασχολείται με την συλλογή βοτάνων από πολλές περιοχές της Ελλάδος. Με πολύ κόπο και ατέλειωτες ώρες μελέτησε την βοτανική των αρχαίων Ελλήνων, μελετώντας τον Διοσκουρίδη, την φυσική ιστορία του Πλίνιου, τον Παράκελσο, κείμενα του Γαληνού, Ελληνικά και ξένα βιβλία φυτολογίας, βοτανολογίας, βοτανοθεραπείας.

Παρακολούθησε σεμινάρια στο School of Natural Health Sciences, Γεμμοθεραπεία και συνδυασμούς γεμμοθεραπευτικών σκευασμάτων και βαμμάτων.

Η προσωπική του συλλογή περιλαμβάνει εκατοντάδες βότανα και βάμματα της Ελληνικής φύσης, η οποία θα παρουσιαστεί πλήρης, πολύ σύντομα από το lifehub.gr, καθώς και στο υπό έκδοση βιβλίο ‘’Η θεραπευτική δύναμη των βοτάνων, δένδρων και φυτών“.

xristkaps@gmail.com Τηλ.επικοινωνίας 6980597508

Προσθήκη σχολίου

Γράψτε ένα σχόλιο


CAPTCHA Image
Reload Image

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.