ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ

ΥΓΡΟΤΟΠΟΣ ΒΡΑΥΡΩΝΑΣ

 

ΥΓΡΟΤΟΠΟΣ ΒΡΑΥΡΩΝΑΣ

 

Ανάμεσα στην Αρτέμιδα και το Μαρκόπουλο, σε μια εύφορη πεδιάδα που διαρρέεται από το χείμαρρο Ερασίνο, ο υγρότοπος της Βραυρώνας αποτελεί από τα πιο σημαντικά καταφύγια άγριας ζωής της Αττικής. Σε απόσταση μόλις 30 χιλιομέτρων από την Αθήνα, μπορούμε να θαυμάσουμε ένα υπέροχο τοπίο με πλούσια ιστορία που έχει παραμείνει σχεδόν ίδιο από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα. Η μεγάλη ποικιλία διαφορετικών βιοτόπων σε συνδυασμό με τις ήπιες μεθόδους εκμετάλλευσης από τον άνθρωπο δημιούργησαν ένα οικοσύστημα μοναδικής αξίας.
Πηγή ζωής για τον άνθρωπο και τη φύση, ο χείμαρρος Ερασίνος δημιούργησε τις συνθήκες για τη δημιουργία του υγροτόπου, ενώ το νερό του χρησιμοποιείται για το πότισμα των χωραφιών που συνορεύουν με τις όχθες του. Οι καλαμώνες, τα υγρά λιβάδια και οι αρμυρικώνες είναι συνυφασμένα με την ύπαρξη του χειμάρρου, όπως και τα αμπέλια, οι φιστικιές και τα κηπευτικά που καλλιεργούνται στις παρακείμενες εκτάσεις. Εκμεταλλευόμενα αυτή τη μοναδική ποικιλία, πάνω από 170 είδη πουλιών έχουν παρατηρηθεί, ενώ η περιοχή είναι πλούσια σε ερπετά, αμφίβια και μικρά θηλαστικά.
Ο άνθρωπος είχε αντιληφτεί από την αρχαιότητα την ιδιαιτερότητα της περιοχής και γι’ αυτό το λόγο και δημιούργησε ναό προς τιμήν της Βραυρώνιας Αρτέμιδος και διοργάνωνε μεγάλες τελετές – τα Βραυρώνια – που περιελάμβαναν μουσικούς αγώνες, απαγγελίες ποιημάτων και θαλάσσια αγωνίσματα. Παράλληλα οι παραδοσιακές χρήσεις γης (κτηνοτροφία και γεωργία) που διατηρήθηκαν ως τις μέρες μας προστάτεψαν τη περιοχή από τη κακώς εννοούμενη ανάπτυξη.

Αυτή η αρμονική συνύπαρξη του ανθρώπινου με το φυσικό στοιχείο έχει διαταραχτεί σοβαρά τα τελευταία χρόνια. Οι καλλιέργειες μετατρέπονται σε οικόπεδα, ο υγρότοπος χρησιμοποιείται ως χωματερή ενώ οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν αλλοιώσει μεγάλες εκτάσεις, κυρίως στη παράλια ζώνη. Για το λόγο αυτό είναι επιτακτική η προστασία και ανάδειξη της περιοχής της Βραυρώνας προκειμένου να διαφυλαχθεί η ιδιαιτερότητα του τοπίου.

η ανθρώπινη παρουσία

Η Βραυρώνα υπάγεται διοικητικά στο Δήμο Μαρκόπουλου, και βρίσκεται μεταξύ του Δήμου Αρτέμιδος και του οικισμού της Νέας Βραυρώνας. Η παρουσία του ανθρώπου στη περιοχή χρονολογείται από τη Νεολιθική εποχή, λόγω της ευνοϊκής της θέσης, και έως τον 9ο αιώνα π.Χ. υπήρχε οργανωμένος οικισμός που είχε αναπτυχθεί αρκετά, εγκαταλείφθηκε όμως από άγνωστη αιτία – πιθανώς λόγω επίθεσης από εχθρικά φύλα.

Η περιοχή γνώρισε ξανά ακμή μετά το 700 π.Χ. με τη δημιουργία του ναού της Βραυρώνιας Αρτέμιδος. Έως και το 300 π.Χ., οπότε και εγκαταλείφθηκε μετά από μεγάλη καταιγίδα που τον κατάχωσε, ο ναός αποτέλεσε σημαντικό θρησκευτικό κέντρο. Πομπή που ξεκινούσε από τα προπύλαια της Ακρόπολης των Αθηνών και κατέληγε στο ναό της Αρτέμιδος σηματοδοτούσε την έναρξη των Μεγάλων Βραυρωνίων που τελούνταν κάθε πέντε χρόνια.
Από την αρχαιότητα μέχρι και τις μέρες μας η εκμετάλλευση της γης έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτη, με την αμπελουργία να παραμένει η σημαντικότερη μορφή καλλιέργειας. Στις υπόλοιπες εκτάσεις κυριαρχούν οι φιστικιές, οι ελιές και οι συκιές ενώ υπάρχουν και λίγα χωράφια με κηπευτικά.

η φύση

Ο υγρότοπος της Βραυρώνας εκτείνεται από τα όρια του ναού της Αρτέμιδος έως τη θαλάσσια ζώνη όπου και εκβάλλει ο Ερασίνος. Σε αυτό το τμήμα μάλιστα υπάρχει παρουσία νερού στο χείμαρρο όλο το χρόνο. Ανάμεσα στα είδη πανίδας που ζουν μέσα στα νερά του αξίζει να αναφερθεί το πολύ σπάνιο Αττικόψαρο, ένα μικρό ψάρι του γλυκού νερού με πολύ περιορισμένη εξάπλωση. Μαζί του μπορούμε να δούμε να κολυμπούν και Κουνουπόψαρα τα οποία έχει εισάγει ο άνθρωπος για τη καταπολέμηση των κουνουπιών, ενώ κοινές είναι οι Νεροχελώνες, οι Βάτραχοι, τα Νερόφιδα και τα Χέλια.

Στους καλαμώνες που καλύπτουν τις όχθες του χειμάρρου φωλιάζουν Νερόκοτες και Νεροκοτσέλες, ενώ κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης βρίσκουν καταφύγιο ερωδιοί όπως ο Μικροτσικνιάς. Στα υγρά λιβάδια βρίσκουν τροφή απειλούμενα είδη όπως η Χαλκόκοτα, ενώ στις πυκνές λόχμες που αναπτύσσονται κατά σημεία, το Αηδόνι μας συντροφεύει με το ξακουστό τραγούδι του.
Οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις πλημμυρίζουν από πουλιά την άνοιξη και το χειμώνα, ενώ τα δέντρα που στέκονται στις όχθες του χειμάρρου αποτελούν σημαντικούς σταθμούς ανάπαυσης για τα μεταναστευτικά πουλιά όπως το Τρυγόνι, ο Συκοφάγος και ο Κούκος. Οι λόφοι που περιβάλλουν τον υγρότοπο χρησιμοποιούνται από τα αρπακτικά πουλιά όπως η Αετογερακίνα και ο Φιδαετός ενώ, τέλος, η παράλια ζώνη παρέχει άφθονη τροφή σε γλάρους, γλαρόνια, ερωδιούς και Αλκυόνες.

 

Η ευεργετική επίδραση του Ερασίνου

H ύπαρξη γλυκού νερού όλο το χρόνο δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τη πλούσια βιοποικιλότητα στη περιοχή. Χάρις στον Ερασίνο τα χωράφια μπορούν και αντέχουν τις δύσκολες μέρες του ξηρού Αττικού καλοκαιριού, ενώ και η οργιώδης βλάστηση που έχει αναπτυχθεί και παρέχει πλήθος θέσεων φωλιάσματος στα πουλιά οφείλει την ύπαρξή της σε αυτόν. Αυτή η μεγάλη ποικιλία σε είδη προσελκύει και σημαντικό αριθμό χερσαίων (αλεπού, κουνάβι, νυφίτσα) και ιπτάμενων θηρευτών (Ξεφτέρι, Πετρίτης, Αετογερακίνα, Φιδαετός κα). Τέλος, τα γλυκά νερά που χύνονται στη θάλασσα δημιουργούν ένα υφάλμυρο οικοσύστημα στο οποίο διαβιούν μεγάλοι αριθμοί ψαριών, τα οποία με τη σειρά τους αποτελούν τροφή για ερωδιούς, Αλκυόνες και γλάρους.

 

δίκτυο natura 2000

Ο υγρότοπος και η γύρω περιοχή έχουν ενταχθεί στο δίκτυο των Τόπων Κοινοτικής Σημασίας με βάση την Οδηγία 92/43 για τη προστασία των οικοτόπων και έχει συμπεριληφθεί στους τόπους που προτείνονται για ένταξη στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Το δίκτυο αυτό περιλαμβάνει τους σημαντικότερους φυσικούς βιοτόπους της Ευρώπης και έχει ως σκοπό τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης επιβίωσης των πιο σπάνιων και απειλούμενων ειδών και οικοτόπων, μέσα από μέτρα και πολιτικές που προωθούν εναλλακτικές μορφές τοπικής ανάπτυξης, όπως ο οικοτουρισμός, ο αγροτουρισμός, η βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία.

 

Τα προβλήματα του υγροτόπου

Η ανεξέλεγκτη ρίψη μπάζων και λοιπών σκουπιδιών αποτελεί πολύ σημαντικό πρόβλημα για τον υγρότοπο. Επίσης, οι παράλιες εκτάσεις μετατρέπονται σε «πίστες» για δίτροχα και τετράτροχα την ξηρή περίοδο, ενώ στη περιοχή παρατηρούνται πολύ συχνά φαινόμενα λαθροθηρίας, λαθραλιείας και παγίδευσης μικρών πουλιών με ξόβεργες. Τέλος, η οικιστική πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη, ιδιαίτερα στις παρυφές της προστατευόμενης περιοχής.

 

Πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στη βραυρώνα

Γνωρίζοντας έναν παράκτιο υγρότοπο

Η περιοχή της Βραυρώνας καθώς και το Εθνικό Πάρκο Σχοινιά-Μαραθώνα αποτελούν τους μοναδικούς υγρότοπους της Αττικής που ανήκουν στο Δίκτυο NATURA 2000. Η περιοχή έχει ενταχθεί στο ευρωπαϊκό Δίκτυο NATURA 2000 ως Τόπος Κοινοτικού Ενδιαφέροντος (SCI) με το όνομα «Βραυρώνα-Παράκτια Θαλάσσια Ζώνη» και κωδικό GR3000004.

Το σύμπλεγμα υγρότοπος, ποταμός Ερασίνος, εποχιακά κατακλυζόμενες εκτάσεις, αμμώδης ακτή και αβαθής όρμος, διαθέτει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά φυσικού περιβάλλοντος που το αξιολογούν σαν σημαντικό για διατήρηση. Σε μία περιορισμένη έκταση που καταλαμβάνει σήμερα ο υγρότοπος, αναπτύσσονται πολλές και ποικίλες χρήσεις, όπως η γεωργία, η βόσκηση, η λειτουργία του αρχαιολογικού χώρου, η αναψυχή. Οι περιοχές αυτές καλύπτουν ένα χώρο σημαντικής έκτασης και φιλοξενούν μεγάλο αριθμό ειδών πανίδας. Στην ορνιθοπανίδα της περιοχής μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί περισσότερα από 140 είδη, μεταξύ των οποίων περίπου 30 προστατευόμενα από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επίσης απαντώνται σπάνια είδη φυτών και ζώων (2 είδη θηλαστικών και 4 αμφιβίων και ερπετών) καθώς και αξιόλογοι οικότοποι (υποθαλάσσια λιβάδια Ποσειδώνιας, υγρά λιβάδια, καλαμώνες, θαμνώνες με αλμυρίκια).

Το φυσικό περιβάλλον στη Βραυρώνα εναρμονίζεται με την ανθρώπινη παρουσία, ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους. Ο ναός της Αρτέμιδος και το ηρώο της Ιφιγένειας, κτίστηκαν ψηλά στο βράχο διότι και στην αρχαιότητα ο χώρος αυτός πλημμύριζε. Η ποικιλία του τοπίου είναι αποτέλεσμα του ανάγλυφου και της πολύχρονης αλληλεπίδρασης ανθρώπου – φυσικού περιβάλλοντος.

Οι μαθητές Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου έχουν τη δυνατότητα να επισκεφθούν τους προστατευόμενους βιότοπους της Βραυρώνας. Η περιήγηση περιλαμβάνει μικρό περίπατο στον υγρότοπο και την παράλια ζώνη, ενημέρωση για τη σημαντικότητα των οικοτόπων, τα μεταναστευτικά πουλιά καθώς και τις ανθρώπινες δραστηριότητες στο πέρασμα του χρόνου. Παράλληλα, κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Απριλίου οργανώνεται παρατήρηση πουλιών με τη διάθεση κατάλληλου εξοπλισμού (κιάλια, οδηγοί πουλιών) και τη συνοδεία έμπειρων μελών της Ορνιθολογικής.
Η περιήγηση διαρκεί περίπου 3-4 ώρες.

 

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία

 

 

Σχετικά με τον Αρθρογράφο

Lifehub

Το LifeHub είναι μία διαδικτυακή πλατφόρμα ενημέρωσης, πληροφόρησης, δικτύωσης και συνεργασίας με ανθρώπους που ενδιαφέρονται και αγαπούν το χώρο της ολιστικής θεραπευτικής. Μέσα από το LifeHub μπορείτε να επικοινωνήσετε τις ιδέες σας, να αντλήσετε πληροφόρηση από καταξιωμένους συνεργάτες στο χώρο, να βρείτε καλές πρακτικές για την καθημερινή σας ζωή, να εμπνευστείτε από ιστορίες επιτυχίας ή αποτυχίας, να γνωρίσετε ανθρώπους από την Ελλάδα και το εξωτερικό, να παρευρεθείτε σε διάφορες εκδηλώσεις και σεμινάρια. Απολαύστε μια πηγή πλούσια σε πληροφορίες και άρθρα!

Προσθήκη σχολίου

Γράψτε ένα σχόλιο


CAPTCHA Image
Reload Image

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.